De recente uitspraken van de Amerikaanse president en context
President Donald Trump heeft recentelijk verklaard dat hij niet welkom is voor Somaliërs in de Verenigde Staten. Hij moedigt hen aan om terug te keren naar hun thuisland en het daar te herstellen. Die uitspraken kwamen nadat hij beweerde dat Somaliërs in de Verenigde Staten geen bijdrage leveren en gaf de indruk dat ze als ‘overbodig’ werden bestempeld.
De opmerkingen volgden op een rapport dat aangaf dat Amerikaanse federale autoriteiten zich voorbereiden op een ingrijpende immigratiecontrole in Minnesota. Het overgrote deel van de Somalische gemeenschap in deze staat bestaat uit Amerikaanse staatsburgers, van wie bijna 58% geboren is in de VS en 87% van de buitenlandse geboren Somaliërs genaturaliseerd is.
Een overzicht van Somalië: geschiedenis en huidige situatie
Somalië kent al meer dan drie decennia van oorlog. Na de val van dictator Siad Barre ontstonden gewelddadige conflicten tussen verschillende oorlogheren, leidend tot een langdurige burgeroorlog en de opkomst van extremistische groepen zoals Al-Shabaab, gelieerd aan Al-Qaida.
De voortdurende onzekerheid heeft miljoenen Somaliërs gedwongen het land te ontvluchten, of binnen Somalië zelf te zoeken naar veiliger onderkomen. Velen verbleven jaren in afgelegen vluchtelingenkampen in onder meer Kenia, wachtend op een mogelijkheid om naar de Verenigde Staten of andere landen te emigreren. Sommigen blijven nog steeds in deze kampen.
Het gevaar in Somalia en de strijd tegen extremisme
In Somalië is de dreiging vooral afkomstig van Al-Shabaab, dat nog steeds controle heeft over enkele landelijke gebieden en periodiek aanvallen voert op de hoofdstad Mogadishu. Zo waren er in 2017 een autobomaanval in de stad waarbij meer dan 100 mensen omkwamen en ook in 2019 waren er dodelijke aanslagen. Doelen waren onder meer het presidentieel paleis en luxe hotels.
Tot 2019 was er geen Amerikaanse ambassade in Somalië vanwege de onveiligheid, maar sinds dat jaar is de ambassade gevestigd op een versterkt complex nabij de luchthaven van Mogadishu, waar ook andere diplomatieke en humanitaire functies zijn gehuisvest.
De fragiele regering en de opstakels voor stabiliteit
De recente jaren kenmerken zich door een strijd om stabiliteit, die door de Somaliëse president beschreven wordt als een “totaal oorlog” tegen extremistische groeperingen. Ondanks dit blijft Al-Shabaab een gevaar en krijgt het nog steeds steun vanuit de regio en het Midden-Oosten via de Golf van Aden.
De voortdurende politieke en sociale instabiliteit heeft tevens het ontstaan van Somalipiraten mogelijk gemaakt. Recentelijk heeft een paar weken geleden de piratengroep voor het eerst in anderhalf jaar een schip weten te kapen in de Indische Oceaan, wat weer de zorgen over een mogelijke heropleving van deze activiteiten aanwakkert.
Levensomstandigheden en de strijd om te overleven
Hoewel de hoofdstad Mogadishu enige tekenen van herstel toont, mede door terugkerende Somaliërs die investeringen en ideeën brengen, blijven veel Somaliërs in de landelijke gebieden in moeilijke omstandigheden. De voortdurende onveiligheid blijft het reëel maken dat heropbouw en investeringen moeilijk te realiseren zijn.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie beschikt Somalië nog steeds over een van de zwakste gezondheidszorgsystemen ter wereld. Hulpverleners zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk trekken zich terug, mede door het afschaffen van de Amerikaanse Agency for International Development in dit jaar.
Voor veel Somaliërs betekent dit dat ze dagenlang moeten reizen om toegang te krijgen tot een ziekenhuis. In afgelegen gebieden is er nauwelijks medische hulp, en in door Al-Shabaab gecontroleerde gebieden is er vaak geen enkele medische dienstverlening.
De invloed van klimaatverandering op Somalië
Somalië staat symbool voor de impact van klimaatverandering in Afrika. Periodieke droogtes doden duizenden mensen en maken dieren zoals kamelen en koeien, die essentieel zijn voor het levensonderhoud, weg. Overstromingen door de rivierdalvalleien en cyclonen op de Indische Oceaan veroorzaken verder verwoesting. Aaienplagen zoals sprinkhanen vernietigen er de vegetatie.
Volgens het Internationaal Crisis Groep wordt de verbondenheid tussen klimaatverandering en conflicten in Somalië steeds duidelijker. Extremistische groepen zoals Al-Shabaab gebruiken waterbronnen om de bevolking te controleren en belasting te heffen, en hebben in recente jaren waterinfrastructuur vernietigd om deze gemeenschappen te frustreren.
