De sfeer in Den Haag
De stemming is somber in Den Haag, waar deze week honderden diplomaten, advocaten en activisten bijeen zijn voor de jaarlijkse vergadering van het Internationaal Strafhof (ICC) om de onvoorstelbare uitdagingen te bespreken waarmee het hof geconfronteerd wordt, waaronder sancties door de Verenigde Staten, arrestatiebevelen tegen Russische functionarissen en zorgen over de toekomst van de rechtbank.
Toespraak van de voorzitter en de huidige stand van zaken
Tijdens haar openingsrede op maandag benadrukte de voorzitter van het hof, rechter Tomoko Akane, dat de instelling standvastig blijft, ondanks de complexiteit van de situatie. Ze zei: “We accepteren nooit enige vorm van druk.”
Gezien het ontbreken van een openbaar aanklager die de leiding heeft, de sancties tegen meerdere personeelsleden en het vertrek van sommige landen, vragen velen zich af hoe het hof in deze omstandigheden zal overleven.
De vergaderingen van de ‘Assembly of States Parties’
De Assembly of States Parties, het toezichthoudende orgaan van het hof, vindt momenteel zijn 24ste vergadering plaats. Deze wordt tot en met zaterdag voortgezet en heeft onder andere tot doel de jaarlijkse begroting goed te keuren en voorstellen te bespreken die betrekking hebben op de werkzaamheden van het hof.
De bijeenkomst, gehouden in een theater- en congrescentrum dat binnenkort ook een voorstelling van de balletvoorstelling ‘Het Notenkraker’ zal huisvesten, richt zich op het verkrijgen van toezeggingen van deelnemende landen voor een financieringsbedrag van 195 miljoen euro (227 miljoen dollar) voor de operationele kosten van het komende jaar.
Invloed van Amerikaanse sancties
Zeven personeelsleden, onder wie zes rechters en de hoofdaanklager, werden door de Amerikaanse president Donald Trump gesanctioneerd vanwege hun onderzoeken naar Amerikaanse en Israëlische functionarissen. De Verenigde Staten behoren tot de machtigste landen die geen lid zijn van het hof, samen met Israël, Rusland en China.
De Amerikaanse sancties hebben de werkzaamheden van het hof op verschillende terreinen beïnvloed, vooral in het licht van de toenemende vraag naar onderzoeken. Volgens Adam Keith, directeur van Human Rights First, werpen deze sancties een “vreemde schaduw” over de bijeenkomst.
Er zijn organisaties, waaronder twee in de VS gevestigde mensenrechtenorganisaties, die zich hebben teruggetrokken uit verschillende evenementen uit bezorgdheid over mogelijke schendingen van de sancties. Een andere organisatie, het in Parijs gevestigde Internationale Federatie voor Mensenrechten, heeft haar medewerkers uit vergaderingen gehaald waarin gesanctioneerde personen aanwezig waren.
Dispuut over het gedrag van de openbaar aanklager
Een niet op de agenda staand maar wijd besproken onderwerp in de gangen is het lopende onderzoek naar vermeende seksuele intimidatie door de hoofdaanklager, Karim Khan. Hij heeft tijdelijk afstand genomen terwijl een UN-waakhond extern onderzoek uitvoert.
Het rapport over deze klachten is inmiddels een jaar in behandeling, maar nog niet gepubliceerd. Volgens diplomatieke bronnen, die niet gemachtigd zijn om officieel te spreken, wordt het rapport eind dit jaar afgerond. Vervolgens krijgt een door de Assembly of States Parties aangestelde commissie minimaal 30 dagen de tijd om het te beoordelen en adviezen te geven.
Verontrusting onder sommige lidstaten
Sinds de laatste vergadering hebben vier landen aangekondigd zich uit het hof terug te trekken. Hongarije weigerde bijvoorbeeld in april de Israëlische premier Benjamin Netanyahu te arresteren toen er een arrestatiebevel illegaal was uitgevaardigd. Vervolgens verklaarden Mali, Burkina Faso en Niger dat ze willen vertrekken, al heeft geen van hen dat formeel gedaan.
In januari keurde Italië, waar het Verdrag van Rome in 2001 ondertekend werd, een Libische oorlogsmisdadiger niet over en keerde hem niet uit aan het hof, maar stuurde hem terug naar huis.
Het hof beschikt niet over een politieorganisatie en is afhankelijk van de samenwerkingsbereidheid van de lidstaten om verdachten te arresteren en aan te houden in Den Haag.
Toekomstige rechtszaken
Het aantal rechtszaken neemt toe. Begin 2025 stond één proces nog op de rol: dat van Mahamat Said Abdel Kani, een commandant van een militie in Centraal-Afrika, die wordt geconfronteerd met meerdere aanklachten van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
Daarnaast zijn twee aanvullende arrestaties gedaan: in maart werd de voormalige Filippijnse president Rodrigo Duterte door het hof opgeroepen vanwege vermeende mensenrechtenschendingen tijdens zijn anti-drugsbeleid terwijl hij in functie was. Eind maandag werd Khaled Mohamed Ali El Hishri overgedragen aan het hof door Duitsland, nadat hij in juli was gearresteerd op verdenking van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid terwijl hij een hoge commandant was in een gevangenis in Tripoli.
