Speculaties over nieuwe Russische wapenontwikkeling
Intelligentiebronnen uit twee NAVO-landen vermoeden dat Rusland werkt aan een nieuw type destructief wapen dat gericht zou kunnen zijn op de Starlink-satellieten van Elon Musk. Volgens deze bronnen zouden de bedoelingen omvatten het inzetten van wolken van scherven in de aarde-omloop, met als doel het onderbreken of uitschakelen van meerdere satellieten tegelijk. Dit zou de ruimtepositie van het Westen kunnen beïnvloeden en daarmee de militaire en communicatiesystemen die afhankelijk zijn van satellieten.
Beschrijving van het vermeende wapen en de werking
Volgens het rapport zou het zogeheten ‘zone-effect’-wapen honderden duizenden hoog-dichtheidspellets kunnen verspreiden in de orbit. Het doel zou zijn om Starlink ofbits te tamponereren, waardoor meerdere satellieten uitvallen, maar tegelijkertijd ontstaat er een aanzienlijke kans op catastrofale collateral schade aan andere satellietsystemen in dezelfde of aangrenzende banen.
Analisten die de bevindingen niet hebben gezien, betwijfelen de praktische uitvoerbaarheid van dergelijke wapens zonder dat er volledige chaos ontstaat in de ruimte, wat grote gevolgen zou hebben voor de communicatie-, defensie- en andere belangrijke satelliettaken van Rusland, China en andere landen.
Reacties vanuit de internationale gemeenschap
Victoria Samson, een expert op het gebied van ruimteveiligheid, uitte haar ongeloof over de waarschijnlijkheid dat Rusland zo’n complex wapen daadwerkelijk ontwikkelt. Ze stelde dat ze daar zeer sceptisch over is. Aan de andere kant erkende brigadier-generaal Christopher Horner van het Canadese ruimtecommando dat niet volledig kan worden uitgesloten dat Rusland aan soortgelijke projecten werkt, vooral gezien de eerdere Amerikaanse beschuldigingen dat Rusland al bezig is met nucleaire ruimtewapens.
De Russische positie en mogelijke doelen
Het Kremlin heeft niet gereageerd op vragen van persbureau AP over de beschuldigingen. Russia ontkent expliciet plannen te hebben voor nucleaire ruimtewapens en roept de Verenigde Naties op om satellietwapens te verbieden.
Rusland ziet vooral Starlink als een serieuze bedreiging, omdat de duizenden low-orbit satellieten cruciaal zijn voor Oekraïne’s verdediging sinds de grote invasie, die in het vierde jaar is. Oekraïense militaire gebruik van Starlink is essentieel voor communicatie, wapenaantasting en andere militaire operaties, terwijl ook de burgerbevolking en overheid afhankelijk zijn van het netwerk, vooral na Russische aanvallen die communicatie-infrastructuren hebben getroffen.
Ontwikkelingsstatus en risico’s
Het rapport geeft aan dat het Russische systeem zich nog in de ontwikkelingsfase bevindt. Details over testing en de exacte timing van een mogelijke inzet worden als gevoelig beschouwd. Het is onduidelijk of de gerapporteerde systemen al operationeel zijn of dat ze mogelijk nog in experimentele stadia verkeren. Sommige analisten suggereren dat het project slechts een theoretisch onderzoek kan zijn of een poging om een internationale response uit te lokken.
Technische en strategische onzekerheden
De bevindingen wijzen erop dat de pellets die bij een dergelijke aanval worden gebruikt, zo klein zouden zijn dat ze moeilijk te detecteren zijn door bestaande waarnemingssystemen vanaf de grond of in de ruimte. De kleine omvang van de projectielen zou het moeilijk maken om precies vast te stellen waar de aanval vandaan kwam, vooral als ze niet direct gevolgd kunnen worden.
Het is ook onduidelijk hoeveel schade kleine pellets kunnen aanrichten. Een vergelijkbare impact met klein ruimteafval heeft in november 2021 een Chinese ruimtesatelliet beschadigd, daarbij vooral de zonnepanelen beschadigd, die kwetsbaar zijn.
De potentie van chaos en afschrikking
Volgens analisten zou een dergelijke aanval, waarbij pellets en ander ruimteafval in de atmosfeer zouden neerdalen, andere satellieten kunnen beschadigen of vernietigen. Zowel de lage aarde-omloop van Starlink als de internationale ruimtestationoperaties in lagere banen worden daarbij genoemd als potentiële slachtoffers.
Het gebruik van een dergelijk wapen zou mogelijk een afschrikkingsstrategie kunnen zijn, waarin Rusland zonder daadwerkelijk gebruik te maken, andere landen onder druk zet door dreiging of intimidatie. Toch geven experts aan dat de negatieve gevolgen voor Rusland zelf, zoals het risico op beschadiging van eigen satellietsystemen, waarschijnlijk afwegingen zijn die dit soort wapens onaantrekkelijk maken.
Huidige stand van onderzoek en verdere implicaties
Het is nog niet bekend wanneer Rusland in staat zou zijn om een dergelijk systeem volledig operationeel te maken of of het al getest is. Volgens ingewijden in de intelligence-gemeenschap blijft het project voorlopig in de onderzoeksfase, en is het niet uitgesloten dat het vooral experimenteel is, zonder dat er concrete plannen zijn voor deployment.
Sommige analisten gaan ervan uit dat dergelijke opvattingen over Russische dreigingen vooral het gevolg kunnen zijn van strategische overwegingen of poging tot het rechtvaardigen van meer uitgaven voor ruimteverdediging. Ze waarschuwen dat dergelijke argumenten soms worden gebruikt om de publieke perceptie te beïnvloeden of internationale spanningen te verhogen.
Gevolgen voor detectie en internationale veiligheid
Omdat de pellets zeer klein zijn, zouden ze moeilijk te traceren zijn met bestaande detectiesystemen, wat het aanwijzen van een schuldige bemoeilijkt. Toch is het waarschijnlijk dat bij een aanval schade aan satellieten zichtbaar wordt, waardoor de herkomst zou kunnen worden vastgesteld. De minimale schade die door de pellets wordt veroorzaakt, ligt vooral in het beschadigen van zonnepanelen en andere kwetsbare onderdelen.
De mogelijke chaos in de ruimte door dergelijke middelen zou niet alleen de satellietstrategieën van landen verstoren, maar ook kunnen leiden tot een spanningsverhoging. Rusland zou dan de dreiging kunnen uiten zonder daadwerkelijk een aanval uit te voeren—een ‘wapen van angst’, zo wordt het soms genoemd.
Hoe Rusland zich mogelijk verhoudt tot de ontwikkeling
Ondanks de risico’s, zou Rusland kunnen blijven investeren in dergelijke systemen, omdat het meent dat het een strategisch voordeel biedt. Echter, de negatieve gevolgen voor de eigen ruimte-infrastructuur en de bredere ruimteveiligheid maken dergelijke plannen twijfelachtig of onhaalbaar op de lange termijn.
Emma Burrows uit Londen leverde een bijdrage aan dit artikel.
