De recente maatregel tegen FaceTime
De Russische autoriteiten hebben onlangs beperkingen opgelegd aan de videobeldienst FaceTime van Apple. Deze maatregel wordt gezien als een voortzetting van de bredere inspanningen van de overheid om de controle over het internet en digitale communicatie te versterken.
Volgens een verklaring van de staatsinstantie voor internetregulering, Roskomnadzor, wordt de dienst beschuldigd van het faciliteren van terroristische activiteiten op het grondgebied van Rusland, evenals het recruteren van daders en het plegen van fraude en andere misdrijven tegen de burgers.
Apple heeft niet onmiddelijk gereageerd op een e-mailverzoek om commentaar, hoewel de beperkingen inmiddels van kracht zijn.
Achtergrond van overheidsmaatregelen
Onder president Vladimir Poetin voert de Russische regering sinds jaren een beleid dat gericht is op het intensiveren van het toezicht op het internet. Ze hebben wetten geïntroduceerd die platformen en websites verbieden indien niet in overeenstemming met de regelgeving, en technologieën ontwikkeld om het internetverkeer te monitoren en te manipuleren.
Na de volledige invasie van Oekraïne in 2022 heeft Rusland meerdere grote sociale mediaplatforms, waaronder Twitter, Facebook en Instagram, geblokkeerd. De toegang tot YouTube werd vorig jaar verstoord, onder het voorwendsel dat dit een bewuste maatregel was om het platform te vertragen. Kremlinginstituten wijdden de schuld aan Google, de eigenaar van YouTube, wegens het niet adequaat onderhouden van de hardware in Rusland.
Interventies in internettoegang en communicatieplatforms
Ondanks dat het gebruik van VPN-services enige circum.locatie mogelijk maakt, worden ook deze diensten regelmatig geblokkeerd. De Russische overheid heeft in de zomer van dit jaar uitgebreide uitval van mobiele internetverbindingen doorgevoerd, met de bewering dat dit nodig was om Oekraïense drone-aanvallen te voorkomen. Experts zien hierin echter een verdere poging om de controle over het internet te versterken.
Bij verschillende regio’s zijn ‘witte lijsten’ geïntroduceerd met goedgekeurde websites en diensten die onder bepaalde omstandigheden toch bereikbaar blijven, ondanks de blokkades.
Aanpassingen in berichten- en communicatietools
In 2024 werden versleutelde berichtenplatforms zoals Signal en Viber geblokkeerd. Dit jaar verbod de overheid ook op WhatsApp en Telegram, de twee populairste berichtenapps in Rusland. De blokkades werden gerechtvaardigd door de aanwezigheid van criminele activiteiten op deze platforms, volgens Roskomnadzor.
Daarnaast promootte de overheid actief de “nationale” berichtenapp MAX. Critics beschouwen deze app als een instrument voor toezicht, omdat het gedeelde gebruikersgegevens koppelt aan de overheid en geen end-to-end encryptie biedt, ondanks de officiële reclame als alles-in-één platform voor messaging en overheidsdiensten.
Blokkering van online entertainmentplatforms
Een andere belangrijke maatregel is het verbieden van Roblox, een populair online gameplatform. De overheid zei dat deze stap bedoeld was om kinderen te beschermen tegen illegale inhoud en pedofielen die via de chatfunctie directe contacten met minderjarigen aangaan en zo mogelijk tot fysieke ontmoetingen leiden.
Juridische en technologische context
Stanislas Seleznev, een cybersecurity-advocaat en expert van de Net Freedom-groep, verklaarde dat de Russische wet elk platform dat communicatie tussen gebruikers mogelijk maakt beschouwt als ‘organisator van informatieverspreiding’. Dit betekent dat alle platforms een account moeten hebben bij Roskomnadzor en dat de Russische veiligheidsdienst, de FSB, toegang moet kunnen krijgen tot gebruikersaccounts voor toezicht. Afwijkingen hiervan kunnen leiden tot blokkades.
Volgens Seleznev kunnen deze regelgeving en controlemaatregelen zowel op Roblox als op FaceTime van toepassing zijn. In oktober was Roblox in Rusland met bijna acht miljoen maandelijkse gebruikers de tweede populairste gamingplatform, volgens Mediascope.
Seleznev schatte dat miljoenen Russen FaceTime hebben gebruikt, vooral nu communicatie via WhatsApp en Telegram wordt geblokkeerd. Hij voorspelde dat dit soort beperkingen onvermijdelijk zullen toenemen en dat niet-naleving zal leiden tot blokkades, gezien de reguliere maatregelen van de autoriteiten.
