De aanloop naar de verkiezingen
Op zondag zal Myanmar de eerste fase van haar eerste nationale verkiezingen in vijf jaar organiseren. Kritische stemmen betwijfelen echter of deze verkiezingen de fragiele democratie van het land zullen herstellen, die in 2021 ten val kwam door een militaire staatsgreep. Daarnaast wordt ook de hoop op een beëindiging van de gewelddadige burgeroorlog, die in reactie op het harde militaire regime uitbrak, door velen betwijfeld.
Het leger stelt dat deze verkiezingen een terugkeer vormen naar een meerpartijenstelsel en beschouwt ze mogelijk als een poging om enige legitimiteit aan de regering te geven die vier jaar geleden door de militaire junta werd geïnstalleerd nadat ze de democratisch gekozen leiders had afgezet.
Impact van de coup en de voortdurende burgeroorlog
De machtsgreep leidde tot massale volksprotesten die uitmondden in een gewapende burgeroorlog. De gevechten hebben de organisatie en het houden van de verkiezingen in verschillende regio’s bemoeilijkt. Het stemmen vindt plaats in drie fasen, met de tweede ronde gepland voor 11 januari en een derde twee weken later.
Volgens mensenrechtenorganisaties en de oppositie worden de verkiezingen niet als vrij noch eerlijk beschouwd. Er bestaat veel twijfel of het machtsevenwicht niet vooral in handen blijft van de militaire leiders, met generaal Min Aung Hlaing als de belangrijkste figuur.
Vraagtekens bij de overgang naar een civiele regering
Richard Horsey, een analist gespecialiseerd in Myanmar voor het International Crisis Group, benadrukt dat de militaire autoriteiten die de coup van 2021 uitvoerden, ook het huidige verkiezingsproces organiseren. Hij stelt dat de verkiezingen niet betrouwbaar zijn, omdat politieke partijen die goed scoorden bij de laatste verkiezingen niet worden betrokken.
Volgens Horsey is het de strategie van het militair leiderschap om haar voorkeurspartij, het Union Solidarity and Development Party (USDP), te laten winnen met een grote meerderheid. Dit zou het land geleidelijk van een directe militaire overheersing naar een meer civiel aandoend bestuur leiden, dat in werkelijkheid het militaire controlemechanisme behoudt.
Het militaire regime probeert hiermee ook de mening van internationale spelers zoals de ASEAN te beïnvloeden, die pleit voor een “constructieve dialoog” tussen alle betrokken partijen. Bovendien zou het de landen zoals China, India en Thailand mogelijk maken hun steun voor Myanmar voort te zetten, onder het mom van stabiliteit.
Internationale reactie en binnenlandse controverse
Westers landen houden sancties aan tegen Myanmar vanwege de gebrek aan democratische werking en het brute optreden tegen oppositiefiguren. Na de coup op 1 februari 2021 beweerde het leger dat de verkiezingen van 2020, waarin de Nationale Liga voor Democratie van Suu Kyi ruime winst behaalde, niet geldig waren vanwege vermeende grootschalige fraude. Ondanks deze beschuldigingen waren er geen significante problemen vastgesteld door onafhankelijke waarnemers.
Op zondag zullen 102 van de 330 gemeenten stemmen uitbrengen. De resterende stemrondes vinden plaats op 11 en 25 januari, waarbij 65 gemeenten vanwege het gewapende conflict met etnische rebelsgroepen nog niet stemmen.
Hoewel 57 partijen kandidaten hebben voorgedragen, richten de meeste zich uitsluitend op hun eigen regio’s of staten. Zes partijen concurreren op nationaal niveau en zouden voldoende zetels kunnen winnen om invloed uit te oefenen. Toch is de regel dat de USDP een voorkeur heeft om de leiding te nemen over een nieuwe regering.
Totaal nemen bijna 5.000 kandidaten deel aan de strijd om meer dan 1.100 zetels in het parlement en in regionale besturen. Het werkelijke aantal zetels dat wordt ingevuld, ligt lager in gebieden waar geen verkiezingen plaatsvinden. De Nationale verkiezingscommissie heeft nog geen totaal aantal stemgerechtigden bekendgemaakt; in 2020 waren dat meer dan 37 miljoen mensen.
Uitsluiting van oppositie en de politieke situatie
De voormalige premier Aung San Suu Kyi en haar partij nemen niet deel aan de verkiezingen. Zij zit momenteel vast met een vonnis van 27 jaar gevangenisstraf, gebaseerd op beschuldigingen die algemeen als partijdig en vals worden beschouwd. Haar partij, de Nationale Liga, werd ontbonden nadat zij weigerde zich te registreren volgens de nieuwe militaire regels.
Andere partijen boycotten eveneens de verkiezingen of weigeren deel te nemen onder de veronderstelde ongepaste voorwaarden. Opstandsgroepen roepen bovendien op tot een boycot door de bevolking.
Analist Amael Vier stelde recent dat de partijen die in 2020 bijna 90% van de zetels bemachtigden, inmiddels niet meer bestaan. De invoering van de nieuwe Kieswet, met strenge straffen, heeft de politieke activiteit verder beperkt en verbiedt vrijwel elke publieke kritiek op de verkiezingen. Sinds kort zijn meer dan 200 personen aangeklaagd voor het verspreiden van flyers of online activiteiten.
Alles bij elkaar wijst dit op de verwachting dat de USDP waarschijnlijk de verkiezingen zal domineren en dat generaal Min Aung Hlaing, 69 jaar oud, president wordt.
Voortdurende repressie en geweld
Het conflict heeft een hoge menselijke tol geëist. Meer dan 22.000 mensen zitten momenteel gevangen wegens politieke delicten en ruim 7.600 burgers zijn gedood door veiligheidsdiensten sinds de machtsovername, aldus de Assistance Association for Political Prisoners.
Meer dan 3,6 miljoen mensen zijn ontheemd geraakt, meestal als gevolg van de oorlog en het gewapend conflict. De Verenigde Naties melden dat de situatie escaleert, met toenemende repressie en intimidatie van burgers die proberen deel te nemen aan de verkiezingen, terwijl zowel het militaire regime als gewapende opstandsgroepen de bevolking onder druk zetten.
Joe Freeman van Amnesty International benadrukt dat veel mensen vrezen dat de verkiezingen alleen het machtsbewustzijn van degenen die verantwoordelijk zijn voor jaren van illegale moorden, zullen versterken. Horsey van het International Crisis Group verwacht dat Myanmar na de verkiezingen meer conflicten zal zien ontstaan, omdat oppositiegroepen willen aantonen dat het leger nog steeds niet de legitimiteit van de bevolking heeft verworven.
