De verschuiving van stedelijke naar rurale gebieden
Filly Mangassa, een 33-jarige boer uit Senegal, verzamelt op een warme middag pinda’s en laadt ze op een paard getrokken kar. Terwijl hij actief is met het uitladen, blaast het stof om zich heen op het veld in Tambacounda. Tien jaar geleden verliet hij zijn dorp met de droom om docent te worden in Dakar. Echter, de hoge kosten van levensonderhoud en het gebrek aan werkgelegenheid maakten die ambitie onbereikbaar.
Volgens Mangassa, die een master in criminologie bezigt, waren het vooral de naweeën van de COVID-pandemie en de stijgende prijzen die hem deden besluiten terug te keren naar de landbouw. Hij vertelt: “Na COVID werden er weinig vacatures vervuld en de prijzen stegen. Toen dacht ik: mijn vader en grootvader waren boeren, waarom zou ik die ervaring niet gebruiken om een inkomen te genereren in mijn eigen dorp?”
De veranderende perceptie van landbouw onder jongeren
In veel delen van Afrika geldt landbouw nog steeds als een minderwaardige bezigheid, waardoor jonge mensen zich vaak in de stad vestigen voor kantoorbaan. Mangassa merkt dat deze kijk op economische kansen langzaam verandert. Hogere voedselprijzen, investeringen in irrigatie en de toegang tot nieuwe technologieën maken het boerenleven renderbaarder. Overheden en non-profitorganisaties ondersteunen initiatieven die landbouwtechnieken verbeteren en boeren voorzien van dure uitrustingen, meststoffen, pesticiden en zaden.
“Toen mijn vader zag dat ik een duidelijk en doordacht bedrijfsplan had, moedigde hij me aan en hielp hij me met de administratieve procedures om land te kopen,” aldus Mangassa.
Vooruitgang en financiële ondersteuning voor jonge boeren
Hij is onderdeel van een beweging waarbij jonge Afrikanen steden verlaten om zich op landbouw te richten. Mangassa zegt dat hij jaarlijks ongeveer 2 miljoen CFA verdient, wat neerkomt op circa 3.500 dollar. Dit is aanzienlijk hoger dan het gemiddelde nationale inkomen van ongeveer 2.500 dollar in Senegal.
De continentale stedelijke groei versnelt snel; Afrika urbaniseert met gemiddeld 3,5% per jaar. Hierdoor stijgen de kosten van levensonderhoud aanzienlijk. De huurprijzen en de prijzen van boodschappen in grote steden zoals Dakar of Nairobi naderen die van Europese hoofdsteden, terwijl de gemiddelde salarissen nog altijd lager blijven, volgens de Wereldbank.
Het aantal jonge Afrikanen dat elk jaar de arbeidsmarkt betreedt ligt tussen de 10 en 12 miljoen, terwijl slechts drie miljoen voltijdbanen worden gecreëerd, aldus de Afrikaanse Ontwikkelingsbank. Veel afgestudeerden werken nu als motorrijtuigtaxi’s en verdienen nauwelijks genoeg om te leven, vertelt Mangassa.
Het verwerven van land en de rol van steunprogramma’s
Met enige financiering via een initiatief van het Wereldvoedselprogramma (WFP) bezit Mangassa nu een boerderij van 13 hectare, waarop hij pinda’s, maïs, groenten en fruit verbouwt. Het programma, gestart in 2023 en gepland tot 2027, heeft al ongeveer 380.000 mensen geholpen bij het starten van landbouwbedrijven in diverse landen, waaronder Ghana, Nigeria, Mozambique, Uganda, Rwanda, Kenia, Tanzania en Senegal.
Dit project richt zich op het wegnemen van praktische obstakels zoals het verkrijgen van land, investeringen en inputen. Volgens Pierre Lucas, de landendirecteur voor Senegal bij WFP, zijn de voornaamste uitdagingen voor jonge boeren de beperkte toegang tot land, financiering en praktische vaardigheden, evenals de moeilijke marktomstandigheden.
De geschiedenis en toekomst van landbouw in Senegal
De regionale geschiedenis toont dat de landbouw een belangrijke rol speelt in de economie, maar ook onderdrukt werd door koloniale praktijken. Ibrahima Hathie, een landbouweconomisch analist uit Senegal, wijst erop dat boeren vroeger vooral aardnoten teelden voor de export naar Frankrijk, in plaats van voor lokale consumptie. Verdroging van de bodem en schaars wordende vruchtbare gronden beperken momenteel de productie, maar door technologische verbeteringen en de verschuiving naar gewassen met hoge waarde, neemt de productie toe.
Hathie verwacht dat de prijs van basisvoedingsmiddelen in lokale markten kan dalen naarmate meer voedsel lokaal wordt geproduceerd.
Landbouw als alternatief voor migratie
Veel jonge Senegalese proberen de gevaarlijke en vaak doodlopende route naar Europa te vermijden door te investeren in landbouw. De overheid probeert door middel van campagnes in plattelandsgebieden de landbouw als duurzame optie onder de aandacht te brengen. Volgens de Senegalese landbouwminister, Mabouba Diagne, is landbouw de enige sector die de honderden duizenden banen kan scheppen die jongeren nodig hebben.
Adama Sane, 24 jaar oud, die ooit van Europa droomde, vertelt dat hij vanwege geldgebrek op een smokkelaarsreis zonder succes was vertrokken. Nadat hij in Dakar als bouwvakker had gewerkt, hoorde hij over het WFP-programma en besloot hij het te proberen. Nu houdt hij pluimvee en verbouwt peper op een boerderij van vijf hectare in zijn dorp. Hij zegt: “Ik ben nog lang niet waar ik wil zijn met mijn bedrijf, maar ik bespaar nu veel geld en het leven is minder stressvol dan in de stad.”
Naast Sane werken ook vier andere jonge mensen voor Mangassa: Mamadou Camara, Issa Traoré, Madassa Kebe en anderen, die voorheen in Bamako, Mali, woonachtig waren en moeite hadden om werk te vinden. Door te investeren in landbouw laten zij zien dat er ook voor jongeren in Afrika kansen zijn, en niet alleen in migratie.
