De sluiting van online communicatie door de Iraanse overheid
Op donderdagavond rond 20:00 uur besloot de Iraanse theocratie de verbinding met de buitenwereld volledig te verbreken. Hiermee werd de communicatie voor de 85 miljoen inwoners van de Islamitische Republiek abrupt onderbroken. Iran maakte gebruik van dezelfde strategie als tijdens eerdere demonstraties en conflicten door het afsnijden van internettoegang en telefoonverbindingen, waarmee het de stroom van informatie en beelden probeert te beperken. Ondanks zware sancties wegens het nucleaire programma, konden Iraniërs tot nu toe nog steeds gebruikmaken van mobiele apps en bepaalde websites via virtuele privénetwerken (VPN’s), waardoor ze de blokkades konden omzeilen.
Impact op protesten en rapportage
De beslissing van donderdag heeft vooral het delen van beelden en getuigenverklaringen van de landelijke protesten beperkt. Deze protesten, die voortkwamen uit onvrede over de economische situatie in het land, vormen momenteel de grootste uitdaging voor de Iraanse overheid in jaren. Daarnaast kunnen de maatregelen ook dienen als dekmantel voor een gewelddadige onderdrukking, vooral nu de Amerikaanse regering waarschuwde dat er straffen volgen bij verdere doden onder demonstranten. Terwijl de weliswaar beperkte communicatie wordt afgeknepen, zijn familie en vrienden in het buitenland bezorgd om elk stukje nieuws dat nog doorgegeven kan worden.
Repressie en waarschuwingen door de overheid
De Iraanse procureur-generaal waarschuwde zaterdag dat iedereen die betrokken raakt bij de protesten zal worden beschouwd als een ‘vijand van God’, wat kan leiden tot de doodstraf. Azam Jangravi, een cybersecurity-expert uit Toronto die tegen de Iraanse regering is, beschreef de angst die onder de Iraanse diaspora heerst. Ze vertelde dat ze vanwege de situatie haar afspraken had uitgesteld omdat ze zich niet kon concentreren en constant aan haar familie en vrienden dacht. Haar stem klonk gebroken toen ze zei dat velen worden vermoord en gewond door de staat, zonder dat men weet wie dat zijn.
Hervatting en blokkering van internetdiensten
Voor de derde keer in de geschiedenis heeft Iran de internettoegang van de buitenwereld volledig uitgeschakeld. Eerdere afsluitingen vonden plaats in 2019, na protesten tegen de prijsstijgingen van door de staat gesubsidieerde benzine, waarbij naar schatting meer dan 300 mensen omkwamen. Vervolgens in 2022, na de dood van Mahsa Amini na haar arrestatie door de zedenpolitie vanwege het niet dragen van haar hoofddoek zoals de autoriteiten wensten, leidde tot een grootschalige repressie waarin meer dan 500 mensen stierven. De relatief grote aanwezigheid van Starlink-ontvangers tijdens de protesten over Amini blijft voortduren, ondanks dat de dienst nooit officieel door de Iraanse overheid is toegestaan en het bezit ervan illegaal is.
Gebruik en uitdagingen van Starlink in Iran
Ongeveer een jaar geleden schatte een Iraanse officier dat er tienduizenden Starlink-ontvangers in gebruik waren in Iran, een beeld dat door internetvrijheidactivist Mehdi Yahyanejad werd bevestigd. Veel gebruikers, vooral zakelijke en communicatieve doeleinden, beschikken over deze apparaten. Maar volgens Yahyanejad worden ze nu ook steeds vaker ingezet voor het delen van video’s, foto’s en ander protestrapportage.
De werking van Starlink wordt momenteel bemoeilijkt door Iran, dat GPS-signalen stoort sinds het conflict met Israël in juni vorig jaar. Dit signaal wordt gebruikt door de satellietontvangers om zich te positioneren binnen het net van lage-orbitalen satellieten. Rashidi, een expert op het gebied van Iraanse digitale rechten, meldde dat er sinds donderdag ongeveer 30% verlies was in data-pakketten die via Starlink worden verstuurd, met in sommige gebieden tot 80% achteruitgang.
Hij vermoedt dat de Iraanse overheid mogelijk gebruikmaakt van een mobiele storingszender, een technologie die eerder is ingezet om satelliettelevisie te verstoren, vergelijkbaar met de methoden die in Oekraïne werden gebruikt. De Internationale Telecommunicatie-unie (ITU), een agentschap van de Verenigde Naties, roept al geruime tijd op tot het stoppen van deze storingen, terwijl Iran bij de ITU pleit voor het beëindigen van Starlink-diensten in het land.
De risico’s voor degenen die communiceren
De meeste informatie die sinds donderdagavond uit Iran komt, wordt waarschijnlijk via Starlink verspreid, wat nu illegaal is. Het gebruik ervan brengt grote risico’s met zich mee; arrestaties kunnen leiden tot executies en beschuldigingen van spionage voor Israël of de Verenigde Staten. Aan de andere kant, weigeren het te gebruiken, betekent dat de internationale gemeenschap nog minder weet over de gebeurtenissen binnen Iran tijdens deze kritieke periode.
Yahyanejad benadrukt dat niet-gewelddadige protesten niet vol te houden zijn zodra het geweld van de veiligheidsdiensten toeneemt. “Tenzij er snel iets verandert, kunnen deze protesten snel afnemen,” geeft hij aan. “Hulp moet dan ook snel komen.”
