De viering van de opening van de seizoen en de politieke context
Op zondag heeft het beroemde Teatro alla Scala in Milaan haar jaarlijkse openingsfestival gehouden met een Russische opera, voor de tweede keer sinds de inval van Oekraïne door Rusland in 2022. Echter, in tegenstelling tot eerdere jaren, waren de aanwezigen niet alleen getuige van culturele pracht, maar eveneens van politieke uitingen, waaronder een manifestatie voor vrede.
De dirigent van La Scala, Riccardo Chailly, leidde de uitvoering van Dmitry Shostakovichs “Lady Macbeth van Mtsensk” om de nieuwe seizoen te openen. Dit evenement trekt prominenten uit cultuur, zaken en politiek en is een van de meest verwachte voorstellingen binnen de Europese culturele agenda.
De inhoud en betekenis van de opera
Shostakovichs opera uit 1934 belicht de positie van vrouwen in de Sovjet-Unie onder Stalin. Kort na een uitvoering in 1936 werd de opera op de zwarte lijst geplaatst, enkele dagen nadat Stalin deze had bijgewoond. Dat jaar wordt beschouwd als het keerpunt van een periode van intense politieke repressie, bekend als de Grote Zuivering.
Protesten en politieke uitingen tijdens de opening
Een groep van een dozijn activisten van een liberaal Italiaans partij zwaaide met Oekraïense en Europese vlaggen tijdens een stil protest dat zich afspeelde buiten de drukke omgeving van La Scala. Hun boodschap was gericht op het benadrukken van de bedreigingen voor de vrijheid en democratie in Europa, die volgens hen vandaag de dag vooral door de Russische regering van Vladimir Putin worden veroorzaakt. Ze wilden daarmee ook het Oekraïense volk ondersteunen.
De organisatie benadrukte dat de opera van Shostakovich het machtsmisbruik en de weerstand van de individuele mens onder de aandacht brengt.
Vergelijkbare protesten en andere demonstraties
Een andere, grotere manifestatie onder leiding van enkele tientallen mensen richtte zich op de vrijheid van Palestijnen en het beëindigen van kolonialisme. Deze protesten vonden plaats onder streng toezicht, weg van de prominenten die het theater betreedden. Langdurig hebben protesten tegen oorlog en ongelijkheid een tegenwicht gevormd tegen het extravagante karakter van de seizoensopening.
De rol van Riccardo Chailly en de herziening van de operaprogramma’s
Chailly begon ongeveer twee jaar geleden samen te werken met de Russische regisseur Vasily Barkhatov voor de voorstelling van deze opera. Eerder, in 2022, leidde hij de productie van “Boris Godunov”, die werd bezocht door Italiaanse premier Giorgia Meloni en de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. Zij maakten duidelijk dat het ondersteunen van de Russische cultuur niet gelijk staat aan het steunen van het beleid van de Russische regering.
Dit jaar waren er geen aparte protesten van de Oekraïense gemeenschap tijdens de recente voorstellingen. Chailly noemde de uitvoering van Shostakovichs werk “een noodzakelijkheid”, omdat het een opera is die veel heeft meegemaakt en “de verloren tijd moet inhalen”.
De keuzes van het management en de artistieke visie
Fortunato Ortombina, de nieuwe algemeen directeur, verdedigde de beslissing van zijn voorganger om zowel “Macbeth” van Shostakovich als “Boris Godunov” van Mussorgsky te programmeren, in een theater dat bekend staat om zijn Italiaanse repertoire. Hij benadrukte dat “muziek in wezen boven elke ideologische conflicten staat”.
De Amerikaanse sopraan Sara Jakubiak en haar rol
De Amerikaanse sopraan Sara Jakubiak maakt haar debuut in La Scala met de rol van Katerina. Haar personage worstelt met existentiële repressie, hetgeen haar leidt tot moord en haar uiteindelijke detentie in Siberië, waar zij sterft. Jakubiak, die deze rol al eerder vertolkte in Barcelona, beschrijft de rol als een uitdaging door haar intense emotionele en vocale eisen.
Bij haar voorbereiding gebruikt zij een proces dat zij vergelijkt met het extraheren van sap uit een sinaasappel: eerst concentreert ze zich op haar de tekst en de muziek, om vervolgens haar interpretatie op te bouwen met de juiste sfeer en techniek.
Later in een interview vergeleek ze haar voorbereiding met het uitpersen van een sinaasappel en benadrukte de gedeelde werkwijze met dirigent Chailly, die bekend staat om zijn grondige aanpak van de oorspronkelijke partituren en artistieke intenties.
De artistieke visie op de setting en het einde van Stalin
Vasily Barkhatov, op 42-jarige leeftijd al een internationaal bekende regisseur, koos voor een setting die de opera plaatst in een moderne Russische stad uit de jaren 1950, tien jaar na Stalin’s dood. Hij wilde hiermee aangeven dat Stalin’s regime de achtergrond vormt voor de innerlijke wereld van de personages, en niet slechts een historische context.
De productie speelt zich af in een restaurant dat in Art Deco-stijl is ingericht, met een draaiende balustrade die verschillende ruimtes symboliseert, waaronder een keuken en een kantoor voor ondervragingen. Barkhatov ziet de tragedie niet slechts als een politiek verhaal, maar als een persoonlijke tragedie. Volgens hem lijkt het verhaal op een “bizarre, progressieve weg naar geluk en vrijheid”, hoewel hij erkent dat velen deze weg niet bereiken.
