De situatie rondom Groenland en Amerikaanse ambities
In januari 2025 landde een vliegtuig met Donald Trump Jr. op de luchthaven van Nuuk, Groenland, wat de aandacht vestigde op de gespannen relatie tussen de Verenigde Staten en het strategisch gelegen eiland. Groenland, dat deel uitmaakt van Denemarken, wordt gezien als een land met grote natuurlijke rijkdommen en een strategische ligging in de Arctische regio. Terwijl de Amerikaanse president Donald Trump herhaaldelijk heeft uitgesproken dat de Verenigde Staten Groenland willen bezitten, is dit onderwerp in de politiek en diplomatieke kringen zeer controversieel. Tijdens een vergadering in Washington met Dat en Groenlandse vertegenwoordigers werd de mogelijkheid besproken dat de VS zouden proberen het eiland onder hun controle te krijgen, waaronder via militaire kracht.
De Amerikaanse ambitie en de rol van diplomatie
Donald Trump stelde dat hij iets met Groenland ging doen, ongeacht of Denemarken daarmee instemde of niet. Hij onderstreepte dat het verkrijgen van eigendom niet alleen gaat om het formaliseren van controle, maar ook om de strategische en economische voordelen die ermee gepaard gaan. De Amerikaanse overheid overweegt verschillende opties, van diplomatieke onderhandelingen tot militaire actie. Volgens Trump zouden de Verenigde Staten door controle over Groenland hun nationale veiligheid versterken, vooral vanwege de dreiging van Russische en Chinese marineactiviteiten in de regio.
Oekraïne en andere betrokken landen uiten echter zorgen over de juiste reactie op deze Amerikaanse plannen. Denemarken, als soeverein eigenaar van Groenland, waarschuwde dat een Amerikaanse overname het einde zou betekenen van de NAVO als militair bondgenootschap. Groenlanders zelf zetten zich vooral in voor meer autonomie en willen niet onderdeel worden van de Verenigde Staten. Politici uit Groenland benadrukken dat de wens voor volledige onafhankelijkheid sterker wordt, en dat er geen sprake is van een verkoop van het eiland.
De geopolitieke implicaties van een militaire overname
Het gebruik van militaire kracht om Groenland over te nemen zou een crisissituatie kunnen veroorzaken binnen de NAVO. Groenland heeft een bevolking van ongeveer 57.000 en geen eigen leger; de verdediging wordt uitgevoerd door Denemarken, dat een veel kleinere strijdmacht heeft dan de VS. Het is onzeker hoe andere NAVO-leden zouden reageren op een poging van de VS om het eiland met geweld te annexeren. Sommige experts, zoals Imran Bayoumi van het Atlantic Council, menen dat een militaire ingreep de internationale relaties ingrijpend zou verstoren en mogelijk het einde van de alliantie in zou luiden.
Hoewel de VS al toegang heeft tot Groenland via een defensieovereenkomst uit 1951, ligt het voor de hand dat een gewelddadige inname de onderlinge samenwerking op het gebied van defensie zou ondermijnen. Volgens analisten is het onwaarschijnlijk dat Trump dergelijke stappen zou zetten, vooral omdat dit politiek onpopulair is onder Amerikaanse politici uit beide partijen. Daarnaast is het in de praktijk eenvoudiger en minder riskant om diplomatieke overeenkomsten uit te breiden of bestaande basisinfrastructuur te versterken.
Alternatieve aanpakken en diplomatieke oplossingen
Voor het versterken van Amerikaanse invloed in Groenland kan men ook kiezen voor overeenkomsten zonder direct militair ingrijpen. Bijvoorbeeld door het verkrijgen van een veto over veiligheidsbesluiten van de Groenlandse overheid, vergelijkbaar met de overeenkomsten die de VS heeft met Micro-nazië en Palau. Daarbij biedt de zogenaamde ‘Compact of Free Association’ de mogelijkheid om militaire bases te opereren en strategische beslissingen te beïnvloeden in ruil voor economische steun en veiligheidsgaranties.
Er bestaat echter onzekerheid of dergelijke diplomatieke tactieken voldoende zijn om de Amerikaanse doelen te realiseren, vooral omdat Groenlanders al beschikken over uitgebreide sociale voorzieningen en burgerrechten die zij niet zomaar willen opgeven. Een overname via geweld zou waarschijnlijk resulteren in hoge kosten en langdurige conflicten.
De invloed van binnenlandse en internationale politiek
Signalen van Amerikaanse en Deense officials tonen dat de positie van Denemarken en Groenland relatief stabiel blijft, ondanks de Amerikaanse gedachten over overname. De Amerikaanse aanwezigheid op Groenland wordt momenteel beperkt tot ongeveer 200 militairen op de Pituffik-luchthaven, voornamelijk voor de bewaking en vroege detectie van raketaanvallen. Het voorstel om deze militaire samenwerking te intensiveren wordt door sommige experts gezien als de meest kansrijke aanpak.
Uiteindelijk lijkt het onwaarschijnlijk dat de Verenigde Staten met militaire kracht Groenland zullen proberen over te nemen, vanwege de internationale politieke kosten en het gebrek aan draagvlak binnen de Amerikaanse politiek. Desalniettemin blijft de koers in de Amerikaanse koers maken en het af en toe op de agenda plaatsen, vooral door de strategische ligging en de rijkdommen van Groenland.
