De voorbereiding en de verwachtingen voor de ondertekening
Op vrijdag vierden de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva en de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, de verwachte ondertekening van het handelsverdrag tussen de Europese Unie en vier Zuid-Amerikaanse landen. De ceremonie zou plaatsvinden de dag erna in Paraguay, maar Lula zou hierbij niet aanwezig zijn.
Dit akkoord is het eerste grote handelsverdrag voor Mercosur, de regionale economische groep die de grootste economieën van de regio omvat, namelijk Brazilië en Argentinië, samen met Paraguay en Uruguay. De verwachting was dat de ondertekening op zaterdag zou plaatsvinden tijdens een officiële ceremonie in Paraguay, waar ook Bolivia bij betrokken zou kunnen worden in de toekomst als nieuwe lidstaat. Bolivia, dat recent lid is geworden, had niet deelgenomen aan de onderhandelingen.
De afwezigheid van Lula en de achtergrond
Hoewel de Argentijnse kandidaat Javier Milei en Uruguay’s Yamandú Orsi aanwezig zouden zijn bij de ceremonie, besloot Lula niet naar Asunción te reizen. In plaats daarvan wordt Brazilië vertegenwoordigd door minister Mauro Vieira. Deze beslissing kwam als verrassing, zeker gezien Lula’s actieve inzet voor het akkoord sinds zijn hernieuwde aantreden in 2023 voor een derde niet-aaneengesloten termijn. Analisten suggereren dat deze keuze mogelijk een uiting is van teleurstelling omdat het verdrag niet in december ondertekend kon worden, toen Brazilië het Roterende presidentschap van Mercosur had.
De lange weg naar het handelsakkoord
Lula benadrukte tijdens een korte persverklaring in Rio de Janeiro hoe lang de onderhandelingen geduurd hadden. “Het was meer dan 25 jaar van lijden en pogingen om tot een deal te komen,” zei hij bij het Itamaraty-paleis, naast Ursula von der Leyen. Tegelijkertijd prees hij de historische aard van het akkoord.
“Morgen in Asunción maken wij geschiedenis door een van de grootste vrijhandelszones ter wereld te creëren, met ongeveer 720 miljoen mensen en een bbp van meer dan 22 biljoen dollar,” voegde hij toe.
De rol van Ursula von der Leyen en de internationale context
De Europese Commissievoorzitter bracht haar waardering over Lula’s inzet tot uitdrukking. “De politieke leiderschap, de persoonlijke betrokkenheid en passie die u de laatste weken en maanden hebt getoond, Lula, zijn ongeëvenaard,” zei Von der Leyen.
Het Europees Congres benadrukte in een verklaring dat de recente Braziliaanse voorzitterschap van Mercosur cruciaal was voor het bevorderen van de onderhandelingsproces, wat de weg vrijmaakte voor ondertekening in Paraguay.
In de woorden van von der Leyen ligt de kracht van partnerschap en openheid, waarbij zij stelt dat deze samenwerking niet alleen economische winst betekent, maar ook het bevorderen van vriendschap en begrip tussen volkeren over de oceanen hinweg. Volgens haar is dit de manier om echte welvaart te creëren, welvaart die gedeeld wordt.
De geopolitieke implicaties van het akkoord
Experts benadrukken dat deze overeenkomst een invloedrijke stap is voor de EU en Mercosur, die hiermee de VS en China proberen te overtreffen in de regio. Terwijl de Verenigde Staten onder leiding van Donald Trump hun invloed in de regio uitbreidden door assertiever op te treden, gebruikt China zijn handelsmacht en leningen om invloed uit te oefenen.
Het verdrag biedt Zuid-Amerikaanse landen, bekend om hun vruchtbare grond en ervaren boeren, betere toegang tot de Europese markt met een gunstige belastingtarief op landbouwproducten. Schattingen van de Braziliaanse investeringsorganisatie Apex wijzen uit dat exporten zoals koffie, gevogelte en sinaasappelsap over de grens naar Europa de komende jaren ongeveer 7 miljard dollar kunnen opleveren.
Lijn trekken en de strategische boodschap van Lula
Lula waarschuwde dat Mercosur niet van plan is zich te beperken tot de rol van voornamelijk grondstoffendistributeur. “We willen industriële goederen gaan produceren en verkopen met een hogere toegevoegde waarde,” stelde hij duidelijk.
Volgens Flavia Loss, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Fundação School of Sociology and Politics in São Paulo, kan Lula’s afwezigheid op zaterdag een reactie zijn op de vertraging in het ondertekeningsproces. Het zou ook een manier kunnen zijn om de onderhandelingen tussen Brazilië en de EU te balanceren, waarbij Brazilië zich niet volledig wil laten kompromitteren.
“Ik zie Lula’s afwezigheid als een signaal dat het akkoord belangrijk is, maar dat Brazilië en Mercosur niet alles voor de EU willen wijzigen,” aldus Loss.
