Leven en carrière van Scott Adams
Scott Adams, bekend als de maker van de populaire strip ‘Dilbert’, is overleden op 68-jarige leeftijd. Zijn creatie, die de frustraties van kantoorwerkers in witte boorden en cubicles vastlegde, verscheen in circa 2000 kranten wereldwijd, verdeeld over minstens 70 landen en in 25 verschillende talen. Adams was in 1997 de ontvanger van de prestigieuze Reuben Award van de National Cartoonist Society. Datzelfde jaar werd ‘Dilbert’ de eerste fictieve cartoonpersoonlijkheid die werd vermeld op de lijst van invloedrijke Amerikanen door het tijdschrift Time.
De ‘Dilbert’ cartoon en zijn impact
De strip volgt een held met een mondloze gezichtsuitdrukking, gekleed in een wit overhemd met korte mouwen en een altijd opgerolde rode das. Door de jaren heen werden de strips routinematig gekopieerd, opgehangen, per e-mail verzonden en online gepubliceerd. Het succes leidde tot bestsellers, merchandise, commercials voor Office Depot en een geanimeerde televisieserie met voice-acting van Daniel Stern.
De ondergang van ‘Dilbert’ en de controverse
In 2023 kwam abrupt een einde aan het ‘Dilbert’-tijdperk toen Adams, die both al in het verleden racistische opmerkingen had gemaakt, zich opnieuw negatief uitliet over Black mensen. Hij noemde hen een ‘hate group’ en verklaarde dat hij niet langer ‘Black Americans’ wilde helpen. Hoewel hij later beweerde dat hij hyperbool had gebruikt, bleef hij zijn standpunt verdedigen. Direct werden kranten gestopt met publicaties van ‘Dilbert’, en de distributeur Andrews McMeel Universal verbrak de banden met Adams. Sommige publicaties, zoals de Sun Chronicle, ondernamen bovendien acties om het cartoonblok leeg te laten, onder meer als aandenken aan de racistische opvattingen die in de samenleving blijven bestaan. Een geplande boekpublicatie werd gecanceld.
Reacties en hernieuwde activiteiten van Adams
Veel collega-cartoonisten en mediakanalen benadrukten dat Adams niet ‘gecanceld’ werd, maar dat hij de gevolgen van het uiten van zijn standpunten ondervond. Na de controverse herlas Adams een eigen comicstrip onder de titel ‘Dilbert Reborn’, te zien op het videoplatform Rumble dat populair is bij conservatieven en rechtse rechtse groepen. Hij begon ook een podcast, ‘Real Coffee’, waarin hij over politieke en maatschappelijke onderwerpen sprak. In het licht van de vrijheidsstrijd die daarbij voorop stond, bleef Adams zijn mening verkondigen, ook na de opschorting van het programma van Jimmy Kimmel, dat in september werd gestopt na opmerkingen over de moord op de conservatieve activist Charlie Kirk.
De oorsprong van ‘Dilbert’
Adams studeerde af aan Hartwick College met een bachelor diploma en behaalde later een MBA aan de Universiteit van Californië, Berkeley. In de jaren 80 werkte hij bij het telecombedrijf Pacific Bell, waar hij zijn cartoons begon te delen met collega’s voor amusement. Hij schetste Dilbert als een computerprogrammeur en ingenieur in een high-techonderneming en stuurde een serie op naar cartoon-syndicaties. Volgens Sarah Gillespie, die ‘Dilbert’ in de jaren 80 ontdekte bij United Media, was de humor en de inzichtelijkheid van de strip uniek in de context van het kantoorleven.
Vroege kenmerken en de ‘Dilbert principes’
De eerste strip verscheen op 16 april 1989, jaren voordat series als ‘Office Space’ en ‘The Office’ populair werden. De strip portretteert een wereld vol bureaucratie en zinloze normen, vergelijkbaar met Kafka’s werken, waar medewerkers ondergewaardeerd worden. Een bekend concept uit de strip is het ‘Dilbert-principe’: de meest inefficiënte werknemers worden vanzelf naar managementposities gepromoveerd, om schade te beperken. Adams verklaarde dat de machtsbalans in de loop van de tijd verschuift, mede door het succes van zijn strip.
Personages en iconografie
Naast Dilbert zelf omvatte de cast onder andere de puntige baas, de naïeve stagiair Asok, de mid-career slackers Wally en Alice, die haar frustraties regelmatig uitte, en de hond Dogbert, een megalomaan figuur. Adams merkte op dat het tekenen van ‘Dilbert’ enige woede veronderstelt, wat de toon van de strip mede bepaalt.
Invloed en kenmerkende uitspraken
Adams was in 1993 de eerste cartoonist die zijn e-mailadres in de strip opnam, wat een directe communicatie met fans mogelijk maakte. De strip werd bekend om zijn scherpe uitspraken, bijvoorbeeld: ‘All rumors are true — especially if your boss denies them’ en ‘OK, laat de pre-meeting starten.’ Deze uitspraken weerspiegelen de cynische kijk op kantoor- en maatschappelijke taferelen.
Controverse en donkere tendensen
Langzaam maar zeker verslechterde Adams’ imago, mede door controversiële uitspraken en toespelingen op racisme en misogynie. Hij uitte onder meer in 2011 het idee dat vrouwen op dezelfde manier behandeld werden als kinderen en gehandicapten, en stelde in 2006 vragen bij de Holocaust. In 2020 tweette hij dat het stoppen van de ‘Dilbert’ tv-show in 2000 zijn derde baan als wit persoon was die hij verloor, hoewel hij dat later ontkende en zei dat het afhing van kijkcijfers en tijdslots.
De verdere evolutie en nieuwe controverses
In 2022 verwerkte Adams zijn politieke opvattingen ook in zijn strips, met bijvoorbeeld een boss die performance reviews vervangt door een ‘wokeness’-score, wat de verdeeldheid in de maatschappij illustreert. Ondanks de controverse bleef Adams zijn standpunten uitdragen, vaak met een roep om vrijheid van meningsuiting. In 2023 uitte hij deze overtuiging ook in sociale media, terwijl hij zich tien dagen later door president Donald Trump werd erkend als een ‘Great Influencer’.
