De organisatie en de controverse rondom de deelname
De organisatoren van het Eurovisie Songfestival, een wereldwijd populair muziekfeest dat jaarlijks meer dan 100 miljoen kijkers trekt, staan voor een moeilijke vraag. Tijdens een vergadering op donderdag wordt besproken of Israël deel mag nemen aan de editie van 2026. Deze discussie wordt gevoerd in het kader van de Algemene Vergadering van de European Broadcasting Union (EBU), een samenwerkingsverband van publieke omroepen uit 56 landen dat verantwoordelijk is voor het festival.
Sommige deelnemende landen pleiten voor uitsluiting van Israël vanwege vermeende inmenging in stemprocedures en het gedrag van de Israëlische regering tijdens de oorlog in Gaza, met name tegen de militante Hamas-groepering.
Verdeeldheid onder de deelnemers en mogelijke uitkomsten
Het is onwaarschijnlijk dat tijdens deze bijeenkomst een gezamenlijke positie wordt bereikt; het verloop van de discussie laat zien dat verschillende landen een eigen standpunt innemen. Er bestaat onzekerheid of er gestemd zal worden en wat de uitkomst hiervan zal zijn. Mogelijk moeten de uitzenders afzonderlijk of in een afsplitsende groep besluiten of zij zullen deelnemen, ongeacht de collectieve beslissing.
Paul Jordan, een expert op het gebied van Eurovision die bekendstaat als Dr. Eurovision, verklaart dat het festival steeds meer verdeeldheid vertoont. Hij stelt dat de slogan ‘Verenigd door Muziek’ door politieke verdeeldingen wordt ondermijnd.
Hij voegt toe dat de situatie inmiddels vrij complex en giftig is geworden.
Politiek en de culturele strijd binnen Eurovision
De 70e editie van het festival staat gepland voor mei in Wenen. Hoewel het evenement bedoeld is om popmuziek boven politiek te stellen, krijgt het herhaaldelijk te maken met geopolitieke spanningen. Zo werd Rusland in 2022 uitgesloten na de invasie van Oekraïne.
De oorlog in Gaza vormt momenteel de grootste uitdaging. In de laatste twee edities, in Basel (2025) en Malmö (2024), protesteerden pro-Palestijnse activisten tegen Israël buiten de venue. De oorlog heeft ook de onderlinge verdeeldheid binnen de Europese omroepwereld blootgelegd.
Enkele landen, zoals Oostenrijk, dat door winnaar JJ uit Wenen in mei in de hostrol zal optreden met het nummer ‘Wasted Love’, ondersteunen de deelname van Israël. Duitsland wordt eveneens van mening dat Israël moet mogen deelnemen.
Daarentegen hebben landen als IJsland, Ierland, Nederland, Slovenië en Spanje gedreigd zich terug te trekken indien Israël op de lijst van deelnemers blijft staan.
De controverse rondom de oorlog en het stemproces
Critici van Israël’s deelname uiten bezorgd over de militaire acties in Gaza, waarbij volgens het Palestijnse ministerie van Gezondheid meer dan 70.000 mensen zijn omgekomen. Het ministerie wordt bestuurd door Hamas en de rapportages worden internationaal algemeen als betrouwbaar beschouwd.
Israël stelt dat haar militaire campagne een reactie is op de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, waarbij ongeveer 1.200 mensen omkwamen, vooral burgers, en 251 gijzelaars werden genomen. Het Israëlische bestuur verdedigt deze actie als noodzakelijk.
Bovendien worden er vragen gesteld over de invloed van Israël op het stemproces in het festival. Het is niet duidelijk of een daling in geweld in Gaza of geplande veranderingen in het stemproces toereikend zullen zijn om de twijfelende landen te overtuigen.
Voorstellen en mogelijke wijzigingen in de regels
De EBU gaf aan dat tijdens de vergadering gekeken zal worden naar nieuwe maatregelen, zoals het verminderen van het aantal stemmen dat per stemming wordt uitgebracht en het terugbrengen van professionele jury’s in de halve finales.
Een definitieve beslissing over deelname wordt pas genomen als de lidzenders vinden dat deze maatregelen niet voldoende zijn om de neutraliteit en onpartijdigheid van het festival te waarborgen. Ze hebben tot midden december de tijd om hun deelname te bevestigen; een definitieve lijst wordt vóór kerst bekendgemaakt.
Verschillende scenario’s en de invloed op het festival
Volgens Eurovision-expert Dean Vuletic zou een boycot door een EU-lidstaat aanzienlijk zijn, vooral omdat dergelijke landen niet onder dictatuur vallen en zich inzetten voor waarden als democratie, mensenrechten en diversiteit. Een dergelijke boycot zou de grootste in de geschiedenis van Eurovision zijn, hoewel in het verleden wel eens bilaterale boycots plaatsvonden.
Volgens Vuletic is de meest onwaarschijnlijke situatie dat Israël eenzijdig besluit niet mee te doen; de Israëlische publieke omroep Kan heeft tot nu toe geen dergelijk besluit genomen.
Een boycot kan gevolgen hebben voor het kijkerspubliek en de financiën van het festival, vooral omdat veel omroepen onder druk staan door bezuinigingen en de opkomst van sociale media, die de aandacht van het publiek afleiden.
De landen die dreigen weg te blijven, behoren tot de invloedrijkste in de Eurovision-wereld. Spanje maakt deel uit van de ‘Big Five’, de grote marktlanden die het meest bijdragen, terwijl Ierland zeven keer heeft gewonnen, gelijk met Zweden, en IJsland de hoogste kijkcijfers per percentage heeft.
De controverse over de deelname van Israël in 2026 dreigt de terugkeer te overschaduwen van landen als Bulgarije, Moldavië en Roemenië, die wegens financiële en artistieke redenen de laatste jaren afwezig waren.
Jordan benadrukt dat er uiteindelijk geen winnaars zullen zijn, ongeacht de uitkomst. Het festival moet een vreugdevol evenement blijven dat mensen samenbrengt, ondanks politieke verschillen. Hij wijst erop dat de situatie inmiddels is geëvolueerd tot een politieke sport, die afbreuk doet aan de oorspronkelijke geest.
