Overeenstemming tussen de katholieke kerk en de Spaanse regering
De Spaanse regering en de bisschoppen van het land hebben donderdag een gezamenlijk plan goedgekeurd om slachtoffers van seksueel misbruik door geestelijken te compenseren, zelfs als de betrokken personen inmiddels overleden zijn of waarvan de mogelijke misdrijven tot voor korte tijd geleden niet meer vervolgd konden worden. Deze overeenkomst is bedoeld om een einde te maken aan de discrepanties tussen de linkse overheid en kerkelijke autoriteiten over de vraag van herstelbetalingen voor de slachtoffers in een land dat de afgelopen decennia sterk is geseculariseerd.
De Spaanse Episcopale Conferentie, onder leiding van de bisschoppen, verklaarde dat het nieuwe akkoord slachtoffers dat liever niet rechtstreeks bij de kerk willen stappen, de gelegenheid geeft om zich tot de overheid en het nationale ombudsteam te wenden, dat een leidende rol heeft bij het onderzoeken van misbruikzaken.
Rechtspositie en vergoeding voor slachtoffers
Voormalig minister van Justitie Félix Bolaños benadrukte tijdens een persconferentie in Madrid dat honderden slachtoffers, waarvan de aanvallers inmiddels overleden of zeer oud zijn, eindelijk erkenning kunnen krijgen voor het misbruik en financiële compensaties van de kerk kunnen ontvangen.
“Vandaag hebben we een schuld aan de slachtoffers afgelost,” zei Bolaños. “Het is waar dat de staat te laat heeft gehandeld, maar nu doen we dat eindelijk. Vóór heden konden de slachtoffers niets doen omdat deze misdrijven niet meer vervolgd konden worden.”
Het proces en de weg naar overeenstemming
Spanje is de laatste jaren begonnen met de maatschappelijke discussie over seksueel misbruik door priesters en andere kerkelijke functionarissen, vooral dankzij de initiële berichtgeving door de krant El País. In 2023 kwam het ombudsteam met een omvangrijk rapport van 800 pagina’s, waarin 487 bekende gevallen van seksueel misbruik werden onderzocht. Daarnaast werd een enquête gehouden waaruit bleek dat het aantal mogelijke slachtoffers in de honderden duizenden zou kunnen lopen.
De bisschoppen verzetten zich krachtig tegen die schatting en stelden dat hun onderzoek sinds 1945 728 daders binnen de kerk had blootgelegd. Volgens hen waren de meeste misdrijven vóór 1990 gepleegd, en waren 60% van de daders inmiddels overleden.
In 2024 kondigde de regering haar intentie aan om de kerk te dwingen tot compensatie van slachtoffers. Kort daarna liet de kerk bekendmaken dat er een speciale commissie zou worden opgericht die de claims zou beoordelen en ervoor zou zorgen dat slachtoffers “economisch, spiritueel en psychologisch” werden hersteld.
Echter, groepen slachtoffers waren sceptisch over het plan van de bisschoppen omdat het voornamelijk afhield van hun initiatief om de kerk te benaderen, zonder externe controle of toezicht.
Rol van het ombudsteam
Op donderdag erkende aartsbisschop Luis Argüello, voorzitter van de Spaanse Episcopale Conferentie, dat sommige slachtoffers zich niet comfortabel voelen bij het benaderen van de kerk. Als alternatief kunnen zij nu hun klacht indienen bij de overheid.
Volgens het nieuwe akkoord kunnen slachtoffers zich wenden tot het Spaanse Ministerie van Justitie met een eerste verzoek. Het ministerie zal dit doorsturen naar het ombudsteam, dat de zaak zal bestuderen en een voorstel voor compensatie zal doen. Vervolgens zal een commissie van de kerk de voorstellen beoordelen. Mocht er geen akkoord worden bereikt, dan wordt de zaak voorgelegd aan een gezamenlijke commissie bestaande uit vertegenwoordigers van de kerk, het ombudsteam en slachtofferorganisaties. Mocht ook daar geen consensus ontstaan, dan beslist het oordeel van het ombudsteam definitief, aldus Bolaños.
Het indienen van claims wordt een jaar geopend, met de mogelijkheid voor verlenging met een extra jaar indien nodig.
Financiële afhandeling en internationale vergelijking
Bolaños prees de inzet van Paus Franciscus en Paus Leo XIV bij het blootleggen van misbruik in de kerk. Sinds 2024 heeft de kerk na het openen van de speciale commissie al meer dan 2 miljoen euro aan compensatie uitbetaald aan meer dan honderd slachtoffers. De betalingen zullen onder het nieuwe akkoord belastingvrij zijn.
Wereldwijd zijn slechts enkele landen begonnen met overheidsonderzoeken of parlementaire onderzoeken naar seksueel misbruik binnen de kerk. De regelgevende en financiële regelingen voor slachtoffers verschillen sterk per regio. In de Verenigde Staten, waar het schandaal in 2002 aan het licht kwam, hebben rechtszaken en schikkingen de kerk miljarden dollars gekost. Sommige bisdommen hebben zelfs faillissementsaanvragen ingediend.
In andere landen, zoals Frankrijk, lag de nadruk vooral op vergoeding en hulpverlening. In 2023 betaalde de Franse kerk gemiddeld ongeveer 35.000 euro per slachtoffer, en in 2024 werden nog 489 claimaanvragen goedgekeurd, waarvan 88 het maximale bedrag van 60.000 euro ontvingen, aldus de kerk. Het Vaticaan stelde vorig jaar dat de katholieke kerk moreel verplicht is slachtoffers te helpen herstellen, door financiële compensaties en strengere straffen voor daders en medeplichtigen te bieden.
