Annulering van het plan vanwege juridische obstakels
De Amerikaanse president Donald Trump heeft op woensdag aangekondigd dat hij voorlopig afziet van het inzetten van de Nationale Garde in de steden Chicago, Los Angeles en Portland. Deze beslissing volgt op juridische belemmeringen die het plan onmogelijk maakten uit te voeren.
Op sociale media schreef Trump dat hij mogelijk op een andere en krachtigere wijze zal terugkeren, zodra de criminaliteit opnieuw toeneemt. Hij stelde dat het slechts een kwestie van tijd is voordat dat gebeurt.
Context en controverse rond het gebruik van de Nationale Garde
Traditioneel worden de Nationale Garde-eenheden door de gouverneurs van de staten gecontroleerd, maar Trump had hiervoor troepen gestuurd zonder de instemming van de staats- en lokale besturen. Hij stelde dat de inzet nodig was als onderdeel van een bredere strategie tegen immigratie, criminaliteit en protesten.
Het inzetten van de Nationale Garde was een kernonderdeel van Trumps tweede termijn. Hij overwoog zelfs de invoering van de Wet van Opstand, om te voorkomen dat tegenstanders via gerechtelijke procedures hun plannen konden blokkeren. Hij verklaarde dat het veiligheidsvraagstuk waarschijnlijk een belangrijke rol zou spelen bij de tussenverkiezingen van volgend jaar.
Voor de inzet in Los Angeles was de troepenmacht al teruggetrokken na de verzending medio jaar.
Effecten en reacties op de inzet
Trump beweerde dat de aanwezigheid van de militairen heeft geleid tot een afname van de criminaliteit in de betrokken steden, hoewel ze nooit actief op straat waren in Chicago en Portland tijdens juridische geschillen. Toen de inzet in Chicago werd aangevochten bij de rechtbank, stelde een jurist van het Department of Justice dat de missie van de Nationale Garde was om federale eigendommen en overheidsagenten te beschermen en niet het gehele criminele probleem in Chicago te bestrijden.
Het kantoor van Portland’s burgemeester Keith Wilson meldde dat de vermindering van de criminaliteit te danken was aan het werk van de lokale politie en openbare veiligheidprogramma’s. Ook uit Chicago kwam een vergelijkbaar geluid, met de mededeling dat er in 2025 416 moorden waren gepleegd, het laagste aantal sinds 2014.
Juridische interventies en politieke reacties
De initiatief van Trump om militairen te sturen naar door democraten geregeerde steden is keer op keer voor juridische hinder verpakt. Zo weigerde het Amerikaanse Hooggerechtshof in december om het gebruik van de Nationale Garde in de Chicago Metropolitan Area toe te staan. Hoewel dit geen definitieve uitspraak was, werd het wel als een belangrijke en ongebruikelijke tegenslag beschouwd voor de plannen van Trump.
De gouverneur van Illinois, JB Pritzker, twitterde dat Trump “de rechtbank verloor toen Illinois zich verzette tegen diens poging om Amerikaanse steden te militariseren met de Nationale Garde. Nu moet Trump terugdeinzen.”
De situatie in Portland en andere steden
In Portland werden honderden soldaten uit Californië en Oregon ingezet, maar een federale rechter verbood hen de straat op te gaan. In november blokkeerde een rechter de permanente inzet van de Nationale Garde aldaar na een driedaags proces.
Oregons gouverneurs Tina Kotek verklaarde dat haar kantoor nog geen officiële melding had ontvangen dat de resterende federale eenheden van de Oregon Nationale Garde kunnen terugkeren naar huis. Ze benadrukte dat ze nooit legaal in Portland waren ingezet en dat hun aanwezigheid niet nodig was. Ze noemde het een grote overwinning voor de inwoners van Oregon en voor de rechtsstaat, dat Trump na de gerechtelijke aansprakelijkheid besloot de troepen te desmobiliseren.
Operaties in andere regio’s en resterende inzet
Trump begon in juni in Los Angeles met het federaliseren van de Nationale Garde, als reactie op protesten na een golf van arrestaties van immigranten. Daarbij werden ongeveer 4.000 soldaten en 700 mariniers ingezet om federale gebouwen te beschermen en later om federale agenten bij arrestaties te ondersteunen.
Het aantal troepen werd geleidelijk verminderd tot enkele honderden. Op 15 december werden ze teruggetrokken na een gerechtelijke uitspraak die het regionale gezag teruglegde bij gouverneur Gavin Newsom. Maar een hoger beroep hield dat tijdelijk tegen, waardoor Trump nog steeds controle had. Eerder deze week bevestigde het Amerikaanse ministerie dat het niet verder zou proberen om een stop af te dwingen in dat proces.
De rechtbank van het negende circuit oordeelde woensdag dat Trump het bevel moest herroepen en de controle over de Nationale Garde teruggeven aan Newsom. Hij reageerde via sociale media dat het “lang geleden was dat Trump de nederlaag erkende” en dat zijn beleid illegaal was.
De troepen blijven in andere steden actief. De bestuursrechter in Washington, D.C., schakelde in december een lagere rechter uit die had opgeroepen tot beëindiging van de inzet van de Nationale Garde aldaar, na hun komst in augustus wegens het uitroepen van een “criminele noodtoestand” door Trump.
In september gaf Trump ook het bevel om de Nationale Garde van Tennessee in Memphis in te zetten, ter bestrijding van de criminaliteit. Dit werd gesteund door Republikeinse senatoren en de gouverneur Bill Lee. Een Tennesee-sectie van de rechter blokkeerde dat gebruik, maar liet de inzet doorgaan terwijl het parlementair proces nog liep.
In New Orleans arriveerden ongeveer 350 leden van de Nationale Garde eind vorige week en blijven tot het Mardi Gras om de veiligheid te ondersteunen. Zowel de gouverneur van de staat als de burgemeester ondersteunen deze operatie.
___
De verslaggever Ding uit Los Angeles bracht verslag uit, evenals journalisten van The Associated Press John O’Connor (Springfield, Illinois), Becky Bohrer (Juneau, Alaska), Jack Brook (New Orleans) en Adrian Sanz (Memphis).
___
Deze geschiedenis is vertaald uit het Engels door een redacteur van AP met behulp van een generatieve AI-tool.
