Vaticaanse Bevindingen over de Toewijzing van Vrouwen als Diakens
Een tweede onderzoekscommissie van het Vaticaan heeft vastgesteld dat het niet gepast is vrouwen te wijden tot diakens. Deze bevinding vormt een nieuwe tegenslag voor katholieke vrouwen die hopen ooit een rol te mogen vervullen bij huwelijken, doopingen en begrafenissen. Vrijdag bracht het Vaticaan een zeldzame samenvatting uit van de resultaten van deze commissie, inclusief stemuitslagen over specifieke theologische vraagstukken. Hoewel de rapportage ruimte laat voor verder onderzoek, wordt voorgesteld om nieuwe lekenministries voor vrouwen op te richten, buiten het diaconaat als gewijd ambt.
Wat Betekent Het Diaconaat?
Diakens zijn gewijde ambtenaren die vergelijkbare taken vervullen als priesters, zoals het leiden van huwelijken, doopceremonies en uitvaarten. Ze mogen preken, maar niet de Eucharistie vieren. Voor mannelijke seminargelovigen geldt het diaconaat als een overbruggende fase op weg naar het priesterschap. Daarnaast kunnen getrouwde mannen tot permanente diaken worden gewijd. Vrouwen kunnen dat niet, hoewel historische bronnen aangeven dat vrouwen in de vroege christelijke kerk diakenen waren.
Vaticaanse Ontwikkelingen en Historische Achtergrond
In 2016 gaf paus Franciscus opdracht tot een eerste onderzoekcommissie na een verzoek van de Internationaal Verbond van Oversten van Religieuze Gemeenschappen voor Vrouwen. Toen deze commissie geen consensus bereikte, richtte Franciscus in 2020 een tweede commissie op, onder leiding van kardinaal Giuseppe Petrocchi, die deze week haar rapport presenteerde. Deze commissie concludeerde dat er momenteel twee verschillende ernstige theologische stromingen bestaan over het diaconaat voor vrouwen, die niet eenvoudig samen te brengen zijn. Een houding zou toekomstige mogelijke toewijzing van vrouwen tot diakenstatus toelaten, terwijl de andere dat niet zou toestaan.
Impasse en Vooruitzichten voor Verdere Studies
Het rapport stelt dat de bestaande bestrijding tussen deze stromingen betekent dat het niet mogelijk is om op dit moment vrouwen toe te laten tot het diaconaat als onderdeel van de sacramenten van de Heilige Orde. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat verder onderzoek mogelijk is en dat zolang er geen definitief standpunt wordt bepaald, geen definitieve uitspraak gedaan kan worden. De commissie geeft aan dat de conditie van het onderzoek niet toelaat om een sluitend oordeel te vellen.
Betrokkenheid van Katholieke Vrouwen en Hun Vraag naar Meer Rechten
Katholieke vrouwen spelen een grote rol in scholen en ziekenhuizen en zijn vaak de voornaamste dragers van het geloof over generaties heen. Toch blijven ze voor een groot deel buiten het priesterambt, dat voor mannen voorbehouden is. Ze eisen meer invloed in zowel bestuurlijke taken als in ministeriële functies. Voorstanders van uitbreiding van het diaconaat naar vrouwen zeggen dat dat hun meer zeggenschap zou geven binnen de kerk en ook een oplossing kan bieden voor het tekort aan priesters, vooral in gebieden waar priesters schaars zijn. Tegenstanders waarschuwen dat het toewijzen van vrouwen aan het diaconaat een glijdende schaal kan inluiden die uiteindelijk leidt tot het priesterschap voor vrouwen, ondanks de stelling van de kerk dat Jezus alleen mannen koos als de twaalf apostelen.
De Reactie van Paus Franciscus en de Voortdurende Debatvoering
Paus Franciscus liet het debat over dit onderwerp lange tijd open zonder een definitieve beslissing te nemen. Tijdens de Amazon Synode in 2019 werd de mogelijkheid voor vrouwelijk diaconaat besproken, net als tijdens de uitgebreide kerkelijke hervormingsbijeenkomsten die in 2024 werden gehouden. Daarin werd voorgesteld het vraagstuk open te houden. Een speciale werkgroep binnen de synode gaf haar onderzoeksresultaten eerder dit jaar over aan de commissie van Petrocchi, waarmee een einde kwam aan haar activiteit. Deze commissie merkte op dat het probleem slechts in enkele landen relevant is en dat slechts 22 bijdragen waren ontvangen, wat niet representatief is voor de wereldwijde kerk.
De Standpunten van Paus Leo XIV en Meerderheid op het Onderwerp
Paus Leo XIV lijkt weinig duidelijkheid te geven over zijn standpunt. Hij heeft de publicatie van het rapport van Petrocchi toegestaan, wat mogelijk betekent dat hij het onderwerp afsluit. Eerdere verklaringen van kardinaal Robert Prevost gaven aan dat vrouwen niet tot het priesterschap kunnen worden gewijd en dat hij zich niet uitsprak over de vraag of vrouwen ooit tot diaken kunnen worden gewijd. Tijdens een persconferentie in 2023 erkende Prevost dat Paus Franciscus de twee studiecommissies had ingesteld, maar waarschuwde dat het wijden van vrouwen tot clerici niet noodzakelijk een probleem oplost, en dat het wel eens nieuwe problemen zou kunnen scheppen.
Reacties vanuit de Academische en Theologische Wereld
Phyllis Zagano, onderzoekster aan Hofstra University en lid van de commissie uit 2016, uitte haar kritiek dat het meest recente document de discussie negatief voorstelt door te stellen dat vrouwen door het priesterschap worden uitgesloten en daarom niet tot diaken kunnen worden gewijd. Ze voegde eraan toe dat het rapport niet met bewijs of diepgaande theologische argumenten komt, maar alleen stelt dat meer studie noodzakelijk is. Volgens haar willen ze simpelweg niet zeggen ‘ja’ tegen het gewijde diaconaat voor vrouwen.
Slotopmerking
Het onderwerp blijft onderwerp van voortdurende discussie binnen de katholieke kerk. Het officiële standpunt en de interpretatie van de aanwezige argumenten blijven snel evolueren, afhankelijk van de morele, theologische en sociaal-politieke ontwikkelingen in diverse regio’s en binnen de hiërarchie van de kerk.
