Het begin van de juridische procedures
Op maandag zal Myanmar geconfronteerd worden met beschuldigingen voor het internationale rechtshof van de Verenigde Naties, waarbij wordt vastgesteld of het land verantwoordelijk is voor genocide tegen de etnische minderheid Rohingya. Naar verwachting zullen de langverwachte hoorzittingen van start gaan. Dit proces begon met een rechtszaak ingediend door Gambia in 2019 bij het Internationaal Gerechtshof, waarin werd vastgesteld dat de zogenoemde ‘operatie ter zuivering’ door het leger van Myanmar in 2017 in strijd was met het Verdrag inzake de Preventie en Bestraffing van Genocide uit 1948.
Reactie van Myanmar en de juridische context
Myanmar, dat sindsdien onder militair bewind staat, heeft deze beschuldigingen stuk voor stuk ontkend. Tijdens een voorbereidende hoorzitting in 2022 stelde advocaat Paul S. Reichler namens Gambia dat zonder ingrijpen van het ICJ het leger van Myanmar niemand ter verantwoording zou kunnen roepen, waardoor er geen beperkingen zouden blijven op de vervolging en de uiteindelijke vernietiging van de Rohingya. De campagne in Rakhine-staat, die in 2017 begon na een aanval door een Rohingya-opstandingsgroep, leidde tot massale verkrachtingen, moorden en het in de brand steken van duizenden huizen. Hierdoor vluchtten meer dan 700.000 Rohingya’s naar buurland Bangladesh.
De situatie van de Rohingya’s
Momenteel bevinden circa 1,2 miljoen leden van deze onderdrukte gemeenschap zich in chaotische, overvolle kampen. Hier rekruteren gewapende groepen jonge kinderen en meisjes van slechts 12 jaar tot prostitutie. Het abrupt en streng gekortwiekte buitenlandse hulpprogramma van vorig jaar, geïnitieerd door de Amerikaanse president Donald Trump, heeft duizenden scholen gesloten en heeft geleid tot hongersnood onder de kinderen.
Perspectieven en reacties vanuit de gemeenschap
Lucky Karim, van organisatie Refugee Women for Peace and Justice, verklaarde dat de zaak voor het ICJ een teken van hoop is voor honderdduizenden mensen die streven naar gerechtigheid. Aanvankelijk vertegenwoordigde Aung San Suu Kyi, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, Myanmar bij het gerechtshof. Zij ontkende dat haar land genocide had gepleegd en plaatste de massale uittocht van Rohingya’s onder de verantwoordelijkheid van een strijd met rebellen. Tegenwoordig zit zij gevangen, veroordeeld voor valse aanklachten na een militaire coup.
Juridische geschilpunten en internationale implicaties
Myanmar betwistte de jurisdictie van het hof, omdat Gambia volgens hen niet direct betrokken was bij het conflict. Beide landen zijn ondertekenaars van het genocideverdrag uit de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. In 2022 wezen de rechters dit bezwaar af, waardoor het proces kon doorgaan. Deze uitspraak stelde ook Zuid-Afrika in staat om een zaak te starten waarbij wordt beweerd dat Israël genocide heeft gepleegd, hoewel Israël deze beschuldigingen krachtig ontkent en Zuid-Afrika beschuldigt van politieke bescherming voor Hamas.
De uitkomst van de zaak over Myanmar zal eveneens invloed hebben op de zaak waarbij Israël wordt beschuldigd. Juliette McIntyre, een expert in internationaal recht aan de Universiteit van Zuid-Australië, legde uit dat hoewel het wettelijke criterium voor genocide streng is, er mogelijk is dat de rechters de definitie zullen verruimen. Ondanks de langdurige procedure blijven deze procedures van groot belang voor de slachtoffers. Ze erkennen hun ervaringen en kunnen aanleiding geven tot andere juridische stappen.
De bredere rechtszaken en toekomstperspectieven
Bij een uitspraak die genocide vaststelt, zou dit de lopende onderzoeken versterken, zoals dat van het Internationaal Strafhof in Den Haag. In 2024 heeft de hoofdaanklager van dat hof aan rechters gevraagd een arrestatiebevel uit te vaardigen voor generaal Min Aung Hlaing, leider van het Myanmar’s leger, wegens misdaden tegen de Rohingya. Dit verzoek is nog niet afgehandeld.
