Een historische stap op nieuwjaarsdag
Op de eerste dag van het nieuwe jaar zal Bulgarije officieel toetreden tot de eurozone, een doel dat het land al decennia nastreefde. Deze stap markeert niet alleen een economische mijlpaal, maar ook een versterking van de banden met de meer welvarende landen in West-Europa. De invoering van de euro wordt gezien als een manier om handel en investeringen over de grens te bevorderen, een beweging waar de Bulgaarse regering jarenlang voor heeft gepleit. Desalniettemin laten peilingen zien dat veel gewone burgers nog steeds sceptisch zijn over de verandering.
Voorbereidingen voor de overgang
De grote omschakeling gebeurt op nieuwjaarsdag. Tijdens de weken voorafgaand moeten prijskaartjes en bankrekeningen zowel de oude valuta, de lev, als de nieuwe euro tonen, met een vaste wisselkoers van 51 eurocent per lev. Bankrekeningen worden automatisch omgezet naar euro’s. Tot ongeveer een week na de invoering kunnen mensen nog steeds in levs betalen, maar zij krijgen geld terug in euro’s. Oude bankbiljetten en munten zullen snel uit het betalingsverkeer verdwijnen.
Tot en met 30 juni kunnen mensen oude biljetten en munten zonder kosten laten omwisselen bij banken, postkantoren en de Bulgaarse Centrale Bank. Bij de centrale bank blijft de mogelijkheid zonder limiet bestaan.
Economische gevolgen en voordelen
De toetreding tot de eurozone betekent dat Bulgarije nu deel uitmaakt van een groter economisch geheel, met de euro als binnenlandse valuta en de Europese Centrale Bank (ECB) die rentetarieven bepaalt voor de hele groep. Voor consumenten betekent dit dat reizen naar buurlanden zoals Griekenland eenvoudiger wordt, omdat ze geen geld hoeven te wisselen en geen restgeld meer overhouden dat niet in eigen land besteed kan worden. Voor bedrijven die handel drijven met andere eurozone-landen worden de wisselkosten, volgens de Bulgaarse Nationale Bank, geschat op ongeveer een miljard lev per jaar, verminderd.
Belangrijk is ook dat Bulgarije vanaf nu vertegenwoordigd is in de Raad van Bestuur van de ECB. Daarmee krijgt het land een stem in het bepalen van rentetarieven en het monetaire beleid. In ruil daarvoor verliest Bulgarije enige controle over haar nationale rentetarieven en wordt de wisselkoers fixed aan de euro, hierdoor is de economische soevereiniteit op dit vlak beperkt.
De criteria en de weg naar de euro
Bulgarië beloofde in 2007 toetreding tot de euro en het afbouwen van haar nationale munt, de lev, toen het lid werd van de Europese Unie. Hoewel dit voor de meerderheid van de lidstaten een standaardprocedure is, kregen het Verenigd Koninkrijk (dat inmiddels de EU heeft verlaten) en Denemarken speciale opt-outs. Zweden stelde de invoering van de euro uit na een referendum waarin de bevolking daartegen stemde. Andere staten zoals Tsjechië, Hongarije, Polen en Roemenië hebben de benodigde stappen nog niet gezet.
Om de euro te kunnen aannemen, moeten landen eerst een stabiele wisselkoers handhaven, inflatie, schuld en begrotingsdeficit binnen de EU-normen houden en voldoen aan andere economische criteria. Het EU-team en de ECB beoordelen of een land klaar is. Sinds de financiële crisis van 2010-2015 hebben de EU en de ECB maatregelen genomen om te voorkomen dat crises zich herhalen, onder meer door bankregulatie naar de ECB te verplaatsen en een reddingsfonds op te zetten. De ECB heeft ook haar capaciteit uitgebreid om te interveniëren op de obligatiemarkten bij marktturbulentie.
Skepsis en bezorgdheden
Peilingen tonen dat ongeveer de helft van de Bulgaren tegen de invoering van de euro is, met zorgen over mogelijke prijsstijgingen en het verlies van de nationale symboliek van de lev. Een Eurobarometer-peiling uit maart 2023 toonde dat 53% van de respondenten tegen de euro was, terwijl 45% voorstander was. Een vergelijkbare enquête tussen oktober en november 2023 gaf hetzelfde beeld met ongeveer 50% oppositie.
De weerstand wordt vooral gevoed door angst voor hogere prijzen door winkelende bedrijven die prijzen mogelijk zullen verhogen tijdens de overgang. Daarnaast leeft de vrees dat de euro het nationale symbool wordt dat het vertrouwen in de eigen valuta en economische zelfstandigheid ondermijnt. Volgens Dimitar Keranov, programmadirecteur bij de Duitse Marshall Fund, ligt de angst vooral in economische onzekerheid en laag vertrouwen in instituties, niet in ideologische afkeer van de euro of de Europese integratie.
Bulgarije staat volgens Transparency International op de tweede plek wat corruptie betreft binnen de EU, en scoort laag op het gebied van inkomen, met een gemiddeld maandelijks salaris van 1.300 euro (1.530 dollar). Daarnaast speelt desinformatie, vaak toegeschreven aan Russische invloed en bedoeld om verdeeldheid te zaaien binnen de EU, een rol in de publieke achterdocht.
Wat ligt in het verschiet
Er wordt rekening gehouden met een tijdelijke stijging van de inflatie direct na de invoering van de euro, een fenomeen dat volgens de ECB-voorzitter Christine Lagarde al eerder is voorgekomen en snel weer afneemt. Lagarde benadrukte dat onzekerheid bij de overgang normaal is, maar dat vertrouwen toeneemt zodra huishoudens en bedrijven de nieuwe munt dagelijks gebruiken en de centrale bank als betrouwbare bewaker van prijsstabiliteit erkent.
Na de invoering blijkt uit onderzoek dat het publiek in de meeste gevallen positiever wordt over de euro, met een toename van gemiddeld 11 procentpunt in steun. Sommige prijsstijgingen lijken opvallender dan ze daadwerkelijk zijn doordat winkels en diensten soms hun prijswijzigingen uitstellen tot na de overgang, waardoor de prijsverhogingen pas later zichtbaar worden.
