Hoge sterftecijfers en de reacties op de protesten
Op dit moment staat het aantal dodelijke slachtoffers in Iran, dat sinds het begin van de protesten is begonnen, minimaal op 599. Deze cijfers zijn gebaseerd op rapportages die aangeven dat de protesten in het land een aanzienlijke en zorgwekkende impact hebben. De Iraanse autoriteiten hebben tot nu toe geen directe reactie gegeven op de uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump, die recentelijk verklaarde dat Iran wil onderhandelen, nadat hij had gedreigd met militaire actie tegen de Islamitische Republiek.
De situatie bleef gedurende het weekeinde gespannen, vooral nadat de minister van Buitenlandse Zaken van Oman, die lang fungeerde als tussenpersoon tussen Washington en Teherán, Iran had bezocht. Het blijft onduidelijk welke toezeggingen Iran zou kunnen doen, zeker gezien de strikte eisen die Trump stelt met betrekking tot het nucleaire programma en de ballistische raketten van Iran, die Teherán met klem verdedigt als essentieel voor de nationale veiligheid.
Diplomatieke ontwikkelingen en binnenlandse reactie
Iran’s buitenlandse minister Abbas Araghchi benadrukte tijdens gesprekken met buitenlandse diplomaten in Teherán dat «de situatie volledig onder controle is». Hij beschuldigde Israël en de Verenigde Staten zonder bewijs van verantwoordelijkheid voor het gewelddadige optreden en de protesten die uit de hand liepen. Volgens hem werden de confrontaties uitgelokt om een excuus te creëren voor Amerikaanse interventie.
Al Jazeera, dat de situatie vanaf Iran live verslaat ondanks internetblokkades, citeerde Araghchi die ook zei dat Iran openstaat voor diplomatieke onderhandelingen. Daarnaast verklaarde ministeriewoordvoerder Esmail Baghaei dat een communicatiekanaal met de VS nog open is, mits de gesprekken gebaseerd zijn op wederzijds interest en niet op unilaterale eisen of dwang.
Pro-gouvernement demonstraties en de rol van de veiligheid
Op maandag organiseerden pro-regeringsbetogingen in verschillende steden om de islamitische theocratie te ondersteunen. Deze betogingen volgden op dagen van protesten die direct het regime van de 86-jarige opperste leider, ayatollah Ali Khamenei, uitdaagden. De Iraanse staatszender bracht videobeelden uit van menigten die schreeuwden «Dood aan Amerika!» en «Dood aan Israël!».
Volgens de Iraanse openbaar aanklager worden protesteerders die slogans uitten onder deze etiketten aangeklaagd, wat mogelijk de doodstraf met zich meebrengt.
Amerikaanse en Iraanse interventieplannen
President Trump en zijn nationale veiligheidsadviesteam overwegen verschillende opties tegen Iran, waaronder cyberaanvallen en directe militaire acties door de Verenigde Staten of Israël. Twee anonieme bronnen, niet gemachtigd om publiek commentaar te geven, bevestigden dat het Amerikaanse leger de situatie onderzoekt en dat er sterke opties worden overwogen.
Trump verklaarde tijdens een vlucht op zondagavond dat het leger de plannen aan het bestuderen is en dat er krachtige maatregelen genomen kunnen worden. Volgens hem zou Iran willen onderhandelen, maar eerst moeten ze mogelijk worden geconfronteerd met acties van de Verenigde Staten in reactie op het toenemende aantal doden en de arrestaties binnen Iran.
De Iraanse president van het parlement waarschuwde dat Amerikaanse en Israëlische troepen «juiste doelen» zijn als de VS geweld gebruiken om protesteerders te beschermen.
Internationale waarnemingen en de situatie op het terrein
Meer dan 10.600 mensen zijn volgens de Amerikaanse mensenrechtenactivistenarena gearresteerd tijdens de protesten, die nu al twee weken duren. Het geregistreerde aantal doden omvat 510 demonstranten en 89 beveiligingsmedewerkers. Door de internet- en communicatie-uitval in Iran is het moeilijker geworden om de situatie van buitenaf te beoordelen. Amerikaanse bronnen en internationale waarnemers kunnen niet onafhankelijk de dodelijke slachtoffers verifiëren, aangezien de Iraanse autoriteiten geen officiële cijfers over slachtoffers bekendmaken.
Verontruste buitenstaanders vrezen dat de communicatieblokkade de hardline-secties binnen de Iraanse veiligheidsdiensten versterkt, wat de repressie kan intensiveren. Beelden gedeeld op sociale media tonen massale demonstraties in de hoofdstad en andere grote steden, waaronder footage van protesten die doorgingen na het weekend en die door enige Iraanse functionarissen erkend werden.
De situatie in Teherán en de publieke angst
In Teherán zijn de straten tijdens de avondgebeden vrijwel leeg, mede door de angst voor verdere repressie. De politie heeft sms-berichten gestuurd waarin wordt gewaarschuwd voor de aanwezigheid van «terroristische groepen en gewapende individuen» die bedoeld zijn om doden te veroorzaken. Ook de Revolutionaire Garde heeft waarschuwingen gedaan om deelname aan protesten te vermijden.
De protesten begonnen op 28 december, toen de Iranse rial instortte en de munteenheid meer dan 1,4 miljoen per dollar waard werd, als gevolg van internationale sancties die deels verband houden met het nucleaire programma. De protesten verzwakten de islamitische regime en richtten zich direct tegen de theocratie van Iran.
Beelden van slachtoffers en de nasleep
Een video die online circuleert, toont tientallen lichamen in een mortuarium buiten Teherán. Volgens insiders die bekend zijn met de faciliteit en de Amerikaanse Human Rights Activists News Agency betreft het het Kahrizak Forensisch Centrum. De beelden tonen mensen die door een zaal lopen, tussen verschafte zakken met overledenen en lichamen die buiten op blauwe doeken liggen. Een grote vrachtwagen is ook zichtbaar.
De situatie blijft onzeker doordat het aantal slachtoffers niet officieel erkend wordt door de Iraanse overheid en continuamen van beschuldigingen en rapportages blijven circuleren.
