Verslaggeving over de protesten en de reactie van de Iraanse staat
De Iraanse staatsomroep zond beelden uit van brandende straatgedeelten in Teheran terwijl demonstranten door de straten marcheerden en riepen, tot in de vroege vrijdagmorgen. Dit gebeurde naar aanleiding van een oproep van de in ballingschap verkerende kroonprins van Iran voor demonstraties. Op de beelden waren groepen te zien die protesteerden in de hoofdstad en elders in het land, terwijl de situatie escaleerde.
De woorden van de Iraanse hoogste leider en de afwijzing van de Amerikaanse steun
De hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei, zei vrijdag dat de veiligheidsdiensten tegen de protestanten zouden ingrijpen nadat zij ’s nachts vanuit huizen en op straat geschreeuwd hadden. Hij zette daarmee de protesten gelijk met pogingen om de Iraanse regering te ondermijnen. Khamenei noemde president Donald Trump “beschand met het bloed van Iraniërs” en riep op tot solidariteit met de Iraanse regering terwijl zijn aanhangers “Vaarwel Amerika!” schreeuwden in door de staat uitgezonden beelden.
De Iraanse staatsmedia betitelden demonstranten herhaaldelijk als “terroristen,” wat de weg baande voor een harde onderdrukking. Khamenei verklaarde dat de protesten bedoeld waren om de straten van Iran te “vernietigen” om de Amerikaanse president te behagen, in reactie op zijn beloften te zullen ingrijpen bij protesten.
Internationale reactie en de reactie vanuit Washington
Tot op heden is er geen directe reactie uit Washington. Toch heeft Trump herhaald dat hij Iran zou kunnen aanvallen als demonstranten gewelddadig worden onderdrukt. Deze dreiging heeft extra gewicht gekregen na een Amerikaanse militaire operatie die Nicolás Maduro, de president van Venezuela, heeft aangehouden.
De rol van sociale media en de communicatieblokkade
Ondanks dat Iran de internetverbinding en internationale telefonie heeft afgenomen, plaatsten activisten korte videobeelden online die getuigden van protesten. Deze beelden lieten demonstranten zien die tegen de Iraanse regering schreeuwden bij kampvuren in Teheran en andere steden, terwijl puin op straat lag. De Iraanse staatsmedia beweerden dat “terroristische agenten” van de VS en Israël brand stichtten en geweld veroorzaakten, zonder verdere details te geven over gewonden of doden.
Door het verbod op communicatie was het onmogelijk om de omvang van de protesten precies vast te stellen. Wel signaleerden waarnemers dat de protesten, die begonnen uit onvrede over de economie, zich ontwikkelden tot de grootste uitdaging voor de Iraanse regering sinds enkele jaren. Sinds 28 december zijn de protesten gestaag toegenomen.
De politieke dimensie en de rol van de kroonprins Reza Pahlavi
De protesten vormden tevens de eerste test of het Iraanse publiek beïnvloed kon worden door kroonprins Reza Pahlavi, de zoon van de door ziekte geplaagde en in ballingschap zijnde monarch. Hij riep donderdagavond op tot demonstraties, en deed dat opnieuw om 20.00 uur op vrijdag. Pahlavi’s steun voor het protest en zijn oproep tot actie werden vooral via sociale media gedeeld, waarbij de regering zijn communicatie heeft stilgelegd door internet uit te schakelen.
Volgens Pahlavi is de blokkade een middel om te voorkomen dat de wereld de protesten ziet. Hij riep Europese leiders op om samen met de VS de Iraanse regering ter verantwoording te roepen en alles te doen om de communicatie weer te herstellen.
De vraag of zijn oproep effectief was, bleef grotendeels onbeantwoord. Verschillende demonstranten toonden steun aan de shah, wat mogelijk ook de wens uitdrukte om terug te keren naar de periode voor de islamitische revolutie van 1979, en niet per se voor Pahlavi zelf.
Geweld en het aantal dodelijke slachtoffers
De protesten hebben inmiddels minstens 42 mensen het leven gekost, terwijl meer dan 2.270 personen zijn gearresteerd, aldus de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Activists News Agency. De protesten werden vooral door geweld gekenmerkt en harden uit sinds de economische crisis zich ontwikkelde, en de roep om verandering sterker werd.
De reactie van Trumps regering en verkiezingsvormen
Trump heeft herhaald dat de VS zich serieus zorgen maken over de situatie in Iran en dat ze bereid zijn in te grijpen als de Iraanse autoriteiten gewelddadig optreden tegen vreedzame demonstranten. Tijdens een interview met Hugh Hewitt benadrukte Trump dat Iran “hard zal moeten betalen” als ze zich niet aan de regels houden.
In een ander interview met Sean Hannity suggereerde Trump dat de 86-jarige ayatollah Khamenei mogelijk van plan is het land te verlaten, gezien de verslechterende situatie. Hij zei: “Hij zoekt misschien een plek om heen te gaan, het wordt erg slecht.”
