Lokale initiatieven en praktische weergegeven oefeningen
In Pasadena, Californië, begeleidt Betty Cole wekelijks een interreligieuze meditatiesessie in de All Saints Episcopal Church. Tijdens deze bijeenkomst zitten deelnemers in stilte samen, terwijl ze hun aandacht richten op meditatie en contemplatie. Aanvullend worden er ook online verbindingen gelegd, waardoor deelnemers die niet fysiek aanwezig kunnen zijn, alsnog kunnen participeren via videobellen.
De kerk, een kerkgebouw met gotisch revivalisme, transformeert op de meeste maandagavonden zijn sobere interieur – met hoge gewelven, steenboogmuren en gebrandschilderde ramen – in een rustige ruimte voor bezinning en innerlijke rust. Mensen komen samen rondom een tafel die is versierd met een oranje wandkleed, geschonken door Himalayische vluchtelingen, samen met wierook, bloemen en kaarsen, wat de sfeer van spiritualiteit versterkt.
De heropleving van meditatieve en contemplatieve tradities
De toenemende belangstelling voor meditatie binnen Amerikaanse religieuze gemeenschappen is opvallend. Veel kerken en synagoges brengen tegenwoordig elementen uit oosterse religies zoals het boeddhisme en hindoeïsme terug, of herintroduceren eeuwenoude meditatiepraktijken die binnen hun eigen tradities bestaan. Deze praktijk wordt vaak aangepast aan de snelle ontwikkelingen van de moderne samenleving, waarbij voordelen voor de geestelijke gezondheid en sociale cohesie worden erkend, naast de spirituele aspecten.
Er bestaat echter ook kritiek op deze trend. Zo worden oosterse technieken in sommige religieuze of seculiere kringen afgedaan als superstitie of culturele toe-eigening, vooral wanneer dergelijke technieken worden gestyled als modieuze zelfverbetering. Toch merken meer mensen, ongeacht hun religieuze overtuiging, dat meditatie een waardevolle toevoeging is en dat religieuze gebouwen het belang van contemplatie stimuleren.
Verbinding met oude tradities en wereldwijde voorbeelden
In een universitair kapel worden bijvoorbeeld geluiden van ‘Om’, een heilig geluid in verschillende oosterse religies, gecombineerd met de klanken van zangkommen en instrumenten, wat de eeuwenoude band tussen meditatie en muziek onderstreept. Daarnaast worden virtual meditatie-sessies geleid door rabbijnen die uit de joodse heilige geschriften putten, of groepen die zich richten op boeddhistische leerstellingen in studie- en meditatieve settings.
In veel religies vormt meditatie een poging om een directe verbinding met het goddelijke tot stand te brengen. De vroege christelijke kluizenaars in de Egyptische woestijn praktiseerden stilte en afzondering, vergelijkbaar met de meditatieve oefeningen van joodse kabbalisten en chassidische meditatietechnieken. Ook de dansende sufisten, bekend als derwisjen, beoefenen ronddraaiende bewegingen als een vorm van spirituele verinnerlijking.
Heropleving en integratie binnen moderne religies
Volgens Lodro Rinzler, een boeddhistische leraar en auteur, bewegen mensen zich tegenwoordig van het uitspreken van ‘Ik ga een religieuze traditie beoefenen’ naar het verkennen van de praktische aspecten ervan. Dit leidt tot een hernieuwde interesse in de meditatiepraktijken van hun eigen tradities, die onder de noemer van universele principes opnieuw worden omarmd.
Zo biedt het Center for Jewish Spirituality and Meditation, opgericht in 2011 door rabbi James Jacobson-Maisels, toegang tot joods-gebaseerde meditatie. Deze praktijk combineert kabbalistische en hasidische denkkaders met oosterse meditatieoefeningen die uit het Westen afkomstig zijn. De Duitse moderniteit en de historische onderdrukking, zoals de Holocaust, hebben echter het behoud van deze tradities bemoeilijkt.
Muzikale meditatie en academische initiatieven
Op de Princeton University Chapel worden regelmatige meditatieve bijeenkomsten gehouden, waarin kamermuziek, ademhalings- en mantra-oefeningen worden geïntegreerd. Claimed dat deelnemers aangeven dat zij de ervaring willen herhalen, is een onderzoeksterreur die wijst op de diepe invloed van muzikale rituelen op de meditatiebeleving. De Gotische kapel van de universiteit fungeert ook als locatie voor diverse interreligieuze en culturele evenementen gedurende het collegejaar.
In de Unitarian Universalist congregatie van All Souls NYC wordt meditatie een integraal onderdeel van de spirituele praktijk. Toen reverend Pamela Patton haar programma voor mindfulness en boeddhistische meditatie startte, werd aanvankelijk twijfel geuit, maar inmiddels telt de gemeenschap ongeveer 800 leden die verschillende boeddhistische scholen vertegenwoordigen.
Cross-culturele invloeden en islamitische meditatiepraktijken
Omid Safi, een professor religie aan Duke University, signaleert dat jonge moslims yoga, mindfulness en ademhalingsoefeningen integreren als onderdeel van hun religieuze identiteit. Hij benadrukt dat islam ook eigen meditatieve tradities kent, ontwikkeld in samenspraak met hindoeïstische en boeddhistische stromingen, die al meer dan duizend jaar bestaan. In de Sufi-mystiek gaat het vooral om het ‘laten draaien’ van de adem in de lichaamssensoren, zoals de lataif, die vergelijkbaar zijn met chakra’s in yoga, maar met een duidelijk ander doel: in balans brengen van hemel en aarde.
Geschiedkundig wordt meditatie in islam voornamelijk uitgevoerd buiten moskeeën, bijvoorbeeld bij bijeenkomsten gescheiden van moskeeën onder leiding van islamitische leraren. Muziek en poëzie spelen belangrijke rollen binnen deze stromingen, waarbij de geluiden vaak worden voorgesteld als de bewegingen van heilige sferen die via klank en taal een spirituele ervaring tot stand brengen.
De heropleving van contemplatieve praktijken binnen het katholicisme
Susan Stabile, een geestelijk begeleider, meldt dat onder katholieke gemeenschappen de belangstelling voor contemplatieve oefeningen zoals centering prayer toeneemt. Deze vorm van stiltegebed dateert uit de jaren zeventig en werd ontwikkeld door kloosterlingen om een dieper contact met God te bevorderen. Ondanks dat sommige katholieken skeptisch blijven, doordat deze praktijken niet altijd expliciet in de traditie werden erkend, blijken meer mensen geïnteresseerd te zijn in mystieke en innerlijke ervaringen binnen hun religieuze overtuigingen.
Stabile hoopt dat meer gelovigen zich openstellen voor deze vormen van verdieping. Volgens haar kan meditatie en contemplatie hen helpen om hun relatie met het goddelijke dieper te ervaren en te integreren in het dagelijks leven.
