In het zuiden van Hongarije proberen boeren en vrijwilligers hun landschap te beschermen tegen verdere uitdroging en desertificatie. Oszkár Nagyapáti, een boer en lid van de groep vrijwilligers die waterwachten worden genoemd, staat op een plekje in Kiskunmajsa waar hij handmatig de bodem doorspit op zoek naar ondergrondse waterreserves. De bodem is hard, vol scheuren en tekenen van intensieve droogte.
De regio, bekend als de Homokhátság, wordt door sommige studies beschreven als semiaride omgeving. Dit betekent dat het regionaal gekenmerkt wordt door weinig neerslag, droogstaande waterbronnen en een ondergrondse waterstand die steeds dieper zakt. Historisch gezien is het gebied afhankelijk geweest van de overloop van grote rivieren zoals de Donau en Tisza, maar door klimaatverandering en ongeschikte landgebruikpraktijken is dat ecosysteem ingrijpend veranderd.
De oorzaken van de droogte en de gevolgen voor het landschap
Volgens een studie uit 2017 in het wetenschappelijke tijdschrift European Countryside worden de toenemende droogteverschijnselen in de regio veroorzaakt door een combinatie van klimaatverandering, verkeerd landgebruik en inadequaat milieubeheer. Het landschap dat vroeger weelderig was en regelmatig overstroomde, is nu bijna ongeschikt geworden voor landbouw en wilde flora. Langs de velden tekenen grote scheuren zich af en zandduinen lijken meer op de Sahara dan op Midden-Europa.
Initiatieven voor waterbehoud en herstel
Onder leiding van Nagyapáti zijn boeren en vrijwilligers begonnen met het zoeken naar oplossingen om de regio te redden. Ze willen water uit diepgrondige bronnen gebruiken, namelijk thermisch water dat door de aardlaag wordt aangezogen. Het idee is om door het vrijwillige ‘waterwachten’-groep beheerde projecten water te herintroduceren en zo de bodem te verzadigen.
Een van de methoden die ze gebruiken, is het kunstmatig overstromen van een veld van ongeveer 2,5 hectare met hernieuwd water dat wordt opgevangen uit lokale thermale bronnen. Dit is bedoeld als een imitatie van de natuurlijke overstromingen die door de rivierkwetsbaarheid verdwenen zijn. Nagyapáti benadrukt dat, wanneer het water zich terugtrekt, het gebied een zichtbaar meer bevat dat het droge landschap transformeert.
Het effect van de overstroming en microklimaatvorming
Volgens meteorologen en onderzoekers kan het kunstmatig creëren van watergebieden een microklimaat genereren dat de lokale omstandigheden kan verbeteren. Door verdamping uit deze wateren zou de luchtvochtigheid toenemen, de temperatuur kunnen dalen en de windsterkten verminderen. Támás Tóth, een Hongaarse meteoroloog, stelt dat het vasthouden van water cruciaal zal blijven in de strijd tegen klimaatverandering, omdat het klimaat wereldwijd blijft veranderen.
na het blokkeren van sluizen begon de waterwacht met het hervullen van het veld. Na enkele maanden was het vrijwel gevuld en maakte Nagyapáti de constatering dat hoewel het waterpeil klein lijkt, het een grote impact kan hebben op de lokale flora en de waterbalans van de bodem. Hij hoopt dat het niveau van het grondwater hierdoor ook zal stijgen.
De bredere impact en toekomstige plannen
De droogte op de Grote Hongaarse Vlakte bedreigt de regio met verdere uitdroging en woestijnvorming. Hitte en lage neerslag zorgen dat vegetatie verdwijnt, wat de landbouw en het lokale ecosysteem schaadt. Het Hongaarse kabinet heeft een speciale ‘droogtetak’ opgericht om deze problematiek aan te pakken.
De waterwachten merken dat hun eerste projecten al verbeteringen laten zien. Ze hopen hun inspanningen uit te breiden door nog meer velden onder water te zetten en zo een bijdrage te leveren aan het behoud van waterreserves en biodiversiteit. Nagyapáti benadrukt dat het vasthouden en hergebruiken van water in dorpen en steden een belangrijke optie is om de regio te regenereren en de negatieve effecten van droogte te beperken.
