De situatie in Jeffersonville en de activiteiten van de gezondheidsdienst
Bij het Clark County Health Department bevinden zich opslagruimtes met dozen die gemarkeerd zijn met stickers die aangeven: “GEEN GEBRUIK”. In deze dozen liggen kooktoestellen en steriel water, benodigdheden voor de uitwisseling van gebruikte naalden. Deze voorraden, afkomstig uit de staat en gefinancierd met federale fondsen, maakten deel uit van een programma dat gebruikers van illegale drugs stimuleert om verontreinigde naalden te ruilen voor schone exemplaren. Het was een onderdeel van een strategie die bekend staat als schadeloosstelling. Echter, onder een uitvoeringsbesluit van president Donald Trump in juli, kunnen federale subsidies voor middelen zoals kooktoestellen en tourniquets niet meer worden gebruikt, omdat deze zogezegd “het illegaal druggebruik enkel faciliteren”, terwijl naalden al niet meer met federaal geld ingekocht mochten worden.
Politieke reacties en de strijd voor voortzetting van de programma’s
In sommige regio’s krijgt de beperking een tegengesteld effect: het versterkt de steun voor programma’s voor ruil van naalden, waarvan decennia lang onderzoek aantoont dat ze uiterst effectief zijn in het voorkomen van ziekteverspreiding onder intraveneuze drugsgebruikers en het stimuleren van behandeling. In andere gebieden leidt het tot oppositie die de voortbestaan van deze programma’s bedreigt.
Indiase wetgevers, gedomineerd door de Republikeinen, namen tien jaar geleden een wet aan die ruilprogramma’s toestaat, nadat de kleine stad Austin het epicentrum werd van de ernstigste HIV-uitbraak in de Amerikaanse geschiedenis die door drugsgebruik werd veroorzaakt. Zonder verlenging van de wet verloopt deze aan het einde van volgend jaar, wat geleid heeft tot een afname van het aantal ruilpunten. Volgens overheidsmedewerkers moeten de resterende programma’s voldoen aan de nieuwe richtlijnen van Trump’s orde — inclusief het wegdoen van door de federale overheid gefinancierde middelen zoals kooktoestellen en tourniquets.
Innovatieve oplossingen en verschillen tussen staten
Voorlopig zoeken de werknemers van Clark County naar manieren om toch kooktoestellen en vergelijkbare items te blijven distribueren. Ze kopen deze spullen met privé-geld en verpakken ze in zogenoemde “mystery bags”, samengesteld door medewerkers die niet worden betaald met overheidsgeld. Ondertussen blijft Californië, onder leiding van Democraten, het gebruik van staatsfondsen voortzetten voor benodigdheden zoals buizen en naalden. Het aantal ruilprogramma’s daar groeit en telt momenteel ongeveer 70 van meer dan 580 die door de North American Syringe Exchange Network worden erkend.
Perspectieven en controverse rond ruilprogramma’s
Experts op het gebied van volksgezondheid uiten zorgen dat deze programma’s onder politieke druk en controverse zijn komen te staan. Dr. Eric Yazel, de hoofd van de gezondheidsdienst in Clark County, benadrukt dat intraveneus drugsgebruikers zichzelf waarschijnlijk zullen injecteren, ongeacht de beschikbaarheid van schone middelen. Hij stelt dat de uitwisselingen voorkomen dat naalden worden gedeeld en dat daarmee verspreiding van ziektes wordt beperkt, wat de volksgezondheid als geheel ten goede komt.
Curtis Hill, voormalig procureur-generaal van Indiana en lid van de Republikeinen, uit kritiek op de orde van Trump door te zeggen: “We willen niet dat we in een situatie belanden waarin we druggebruik actief stimuleren.”
Hulp en compassie bij de uitwisseling
Wanneer deelnemers zich melden bij het Clark County-gezondheidsbureau, wordt er eerst gevraagd naar de diensten die men wil gebruiken. Er is een assortiment met naalden, verbandmiddelen, containers voor naalden en het medicijn naloxone, dat een overdosis kan omkeren. Er worden tests aangeboden voor HIV en hepatitis C, informatie over behandeling en flyers over voedselbanken, huisvesting en werkgelegenheid. Er zijn zelfs handgemaakte gebreide hoeden met bemoedigende teksten zoals “Je kunt het!”
Programmaleider Dorothy Waterhouse legt uit: “We praten ruim een halfuur tot 45 minuten met hen over hun situatie, of ze bereid zijn om behandeling te zoeken. Het gaat om onze broeders, zusters, moeders en vaders. We hebben compassie nodig om hen te helpen bij het krijgen van behandeling.”
Dit programma bevindt zich op ongeveer 35 minuten rijden van Austin, dat inmiddels het programma heeft beëindigd. Joshua Gay, voormalig gebruiker van het Clark County-programma, woont in Austin en gebruikte dagelijks methadon via de uitwisseling. Hij vertelt dat de verslaving alles van hem afgenomen heeft, inclusief werk, gezondheid en zelfs het vermogen om zich te wassen. Dankzij de hulp en de naloxone die hij kreeg tijdens een overdosis, leeft hij nu sober en moedigt anderen in herstel aan.
Financiële tekorten en de strijd om voortbestaan
Na Trump’s orde, die zich richtte op dakloosheid, hebben Indiase gezondheidsfunctionarissen de uitwisseling van benodigdheden beperkt, op basis van een brief van de Substance Abuse and Mental Health Services Administration. Hoewel Clark County voorlopig door private financiering middelen kan blijven verstrekken, maken ze zich zorgen over het aflopen van de wet die ruilprogramma’s mogelijk maakt op 1 juli.
Desalniettemin benadrukken gegevens dat deze programma’s sinds hun invoering in 2017 al meer dan 27.000 verwijzingen naar behandelingen hebben gedaan, en bijna 25.000 overdosegevallen met naloxone hebben omgekeerd. Daarnaast heeft Clark County sinds de start meer dan 2.000 doses naloxone uitgedeeld, meer dan 4.300 verwijzingen gemaakt voor behandeling en meer dan 4.400 voor HIV- en hepatitis C-tests. Het terugleveringspercentage van gebruikte naalden bedraagt 92%.
Uit onderzoek blijkt dat deze programma’s niet leiden tot meer naaldafval, criminaliteit of extra drugsgebruik via infuus. De investering van elke dollar wordt geschat op zeven dollar die aan gezondheidskosten wordt bespaard. In 2022 meldden de Centers for Disease Control and Prevention dat de incidentie van HIV en hepatitis C met ongeveer 50% kon worden verminderd. In Scott County, waar de uitbraak 235 mensen ziek maakte, waren in 2020 en 2021 minder dan vijf nieuwe gevallen per jaar vastgesteld, vlak voordat het programma stopte. De cijfers blijven laag.
Wetgevingsinitiatieven en de toekomst
Ondersteuning voor ruilprogramma’s blijft bestaan in veel staten. In Hawaii bijvoorbeeld, werd dit jaar een wet aangenomen die het mogelijk maakt om onbeperkt schone naalden te krijgen. Daarentegen zijn er provincies zoals West Virginia waar voorstellen zijn ingediend om de programma’s volledig af te schaffen, hoewel de lokale gezondheidsdienst daar nog wel naloxone en teststrips beschikbaar houdt.
Amerikaanse gezondheidsfunctionarissen benadrukken dat federale fondsen nog steeds kunnen worden gebruikt voor levensreddende diensten zoals onderwijs en naloxone. Er wordt gewerkt aan regelgeving om de grote problemen rondom verslaving en overdose te blijven aanpakken.
Yazel verwacht dat de toekomst in Indiana moeilijk zal worden. De organisatie Damien Center en andere activisten hebben een website ontwikkeld en lobbyen bij beleidsmakers. Een senator heeft een voorstel ingediend om de einddatum van de ruilwet te verlengen tot 2036. Zonder deze programma’s zouden belangrijke instrumenten tegen infectieziekten en verslaving verloren gaan, wat grote risico’s met zich mee zou brengen.
De situatie blijft complex en onderhevig aan politieke keuzes, terwijl het belang van deze programma’s voor publieke gezondheid onverminderd groot is.
